Bij een nieuwe maatschappijvorm horen andere instrumenten

Van arbeid naar participatie
De omschakeling van een arbeid naar participatie maatschappij verlangt tevens dat de bestuurlijke instrumenten die we hanteren zich aanpassen. Gesalarieerde arbeid was bijvoorbeeld een uitstekende basis voor een reguleerbare, controleerbare en belastbare ambtelijke financiële wereld binnen een gesalarieerde en contractuele arbeidscultuur. Ongeveer een derde van de Haagse schatkist is ervan afhankelijk. Het vangnet instrument van sociale uitkeringen, die de financiële overbrugging van een arbeidscontract naar een ander dient te faciliteren als ertussen een periode van werkloosheid zit, heeft prima werk verricht. Maar het systeem is vooral geschikt als er voor de hele maatschappij voldoende contractuele werkgelegenheid is en werkloosheid een uitzondering, niet de regel. Zo niet dan wordt het voor de bestuurders een enorme kostenpost die zowel bureaucratisch als belastingtechnisch de pan uitgroeit. Voor de deelnemers aan de vangnetprogramma’s wordt het een frustrerend knellend dwangbuis van oude regels die allerlei nieuwe sociaal innovatieve opties in de weg staan en het menselijke creatieve reactievermogen teniet doet met alle gevolgen van dien.

Van democratie naar Sustainocratie
De “participatie maatschappij” kan vanuit vele gezichtspunten worden uitgelegd. De mens als burger participeert namelijk altijd. De context van participatie is echter belangrijk. Doet men mee als bezoldigd deelnemer of deelneemster aan arbeidsprocessen? Of als vrijwilliger die onbezoldigd iets bijdraagt? Of door maandelijks verplicht op een uitkering te wachten om dan weer een lading postzegels te kunnen kopen voor de nieuwe ronde verplicht CV’s versturing?

Of doet men mee als pionier door te werken aan een maatschappelijke transitie naar iets nieuws?

De participatie maatschappij in de context is van de Stad van Morgen geeft betekenis aan een evolutionair nieuw maatschappijmodel dat resoneert met menselijke kernwaarden in plaats van geld en belastingen. De maatschappelijke belasting is inzet en talent, niet geld of schuld. Er ontstaat een samenwerking tussen de belangrijke pilaren van de mens aangestuurd door de mens, niet het systeem. Deze pilaren die samenwerken met dit evolutionair burgerschap zijn de overheid, het innovatieve ondernemerschap en onderwijs. Het is nieuwe wereld van waardecreatie en de onderlinge verdeling ervan.Het blijkt een geheel andere maatschappij waarin men participeert dan de oude. Er ontstaat een spanningsveld tussen twee werelden.

De deelnemende werknemers en bestuurders van participerende instellingen zijn bezoldigd in een beloningsstructuur. Ze krijgen van hun instelling de ruimte om (experimenteel) mee te kunnen doen aan de vernieuwingsprocessen en waardecreatie. Daarmee zit men in twee werelden.

Voor de participerende burgers ligt dat anders. Die zijn niet bezoldigd. We doen mee vanuit wederkerig eigenbelang, uitgedrukt in geld en-of waarde. Men heeft de vrijheid om mee te doen omdat men in de oude maatschappijvorm geen enkele kans meer heeft om zichzelf nuttig te maken. De sturing van geld is geblokkeerd en het vangnet is ontoereikend of de bijbehorende druk onmenselijk. Men zoekt een nieuwe weg door zich te laten sturen door iets anders, een bezieling waar wél mogelijkheden in te vinden zijn. Zich laten sturen door menselijke kernwaarden kan dan vanuit de mens maar ook vanuit het institutionele systeem. Hoe vinden we een juiste balans zonder dat de vernieuwing geschaad wordt terwijl de pioniers zowel institutioneel als persoonlijk daarin zich kunnen ontwikkelen? Dat doen we door instrumenten aan te passen.

Nieuwe of aangepaste instrumenten
We kunnen stellig een aantal aannames nu hard maken:

  • Door de nieuwe psycho-sociale bewustwording vindt een enorme gedrag en keuze omslag plaats op zowel bestuurlijk institutioneel niveau als bij de burgers.
  • Deze omslag resulteert in een nieuwe sociaal innovatieve benadering rondom de invulling van de daadwerkelijke kernwaarden van ons menselijk bestaan. De toepassing van wetenschap en technologie in deze aangepaste maatschappelijke context zorgt voor geheel nieuwe pionierswereld en bijbehorende emerging market impuls.
Dood of leven
De échte participatie maatschappij is een evolutie, geen revolutie, met een nieuwe economische cyclus mits deze kan doorbreken.
  • Deze opkomende markten en innovaties verlangen een andere samenstelling van de sociaal economische werkelijkheid, de beloning en bestuurlijke betrokkenheid.
  • Deze opkomende markten hebben ook de inzet van mensen nodig dat veel verder gaat dan vrijwilligerswerk. Er is een geheel nieuw leerproces bij van toepassing voordat deze ontwikkeling ook gaat behoren tot de economische handelswereld. De inzet is voorhanden maar vooralsnog geblokkeerd.

De oude vangnetinstrumenten kunnen omgezet worden als brug voor de maatschappelijke transitie tussen werkelijkheden, inclusief aanpassing van het bestuur en het instrumentarium, in plaats van persoonlijke transitie tussen arbeidcontracten.

Enkele oplossingen

Multidisciplinaire cocreatie
Het aanvaarden van Sustainocratie als beter sturingsinstrument dan de gangbare geldafhankelijke democratie is niet altijd even gemakkelijk. Maar sturing vanuit een kernwaarde zoals “gezondheid” is moeilijk te negeren door de belangenpartijen als we vervuiling zien die de mens beschadigt. Bestuurders zijn ook mensen en vaak voldoende opgeleid en op leeftijd dat het psychosociale bewustzijn ook hen heeft geroerd. Maar de gangbare overheersende geldafhankelijke democratie heeft argumenten van buiten nodig om te komen tot nieuw structuren. Samenwerking vanuit deze nieuwe kernwaarden levert zowel de vooruitgang op als de argumentatie voor een geweldloze transitie en aanpassing tussen systeeminstrumenten.

Participatie Fonds
Samen met het regio bestuur van een gebied creëren we een Participatie Fonds. We definiëren `participatie´ dan vanuit het sustainocratische gedachtegoed van menselijke kernwaarden. Dit fonds is gericht op de inzet en het ontwikkelen van talent in de nieuwe, zich ontpoppende bewustwording en innovaties. Vanuit dit fonds trekken we geschikte én beschikbare mensen. Bijvoorbeeld mensen die nu in de Bijstand zitten. De Bijstand wordt door hetzelfde bestuur gemanaged. Het vangnet blijft voor de deelnemers hetzelfde qua maandelijkse steun maar de omringende afspraken zijn geheel anders. Men wordt meegenomen in unieke processen waar men een nieuwe professionele identiteit mee op kan bouwen. De zogenaamde emerging markets, binnen de kaders van de maatschappelijk transitie op gebied van structurele verduurzaming, worden gaandeweg opgebouwd en geconsolideerd in de opkomende economie waardoor de deelnemers op termijn uit het Participatie Fonds verdwijnen en opgenomen worden in de reguliere bezoldigde of ondernemende maatschappij.

Het opzetten van een Participatie Fonds is niet zo moeilijk als we overeenstemming krijgen over de onderbouwing. Uiteindelijk hevelen we mensen én middelen over uit de Bijstand naar het Participatie Fonds. Het geld blijft hetzelfde alleen de omringende factoren niet. De enige weerstand die we ontmoeten is van bestuurders die tijdelijk belang hechten aan hun Bijstand dossier en de bijbehorende wetgeving in plaats van het scheppen van de (experimentele) ruimte scheppen voor de vernieuwende fondsvorming en uitvoering.

Het Participatie Fonds kan zich daarbij ontwikkelen tot een regionaal multidisciplinair Innovatie Fonds als eenmaal ook die dynamiek aanvaard wordt door ondernemerschap als vaststaande aanpak van permanente, waarden-gedreven innovatie. Daar participeren straks ook de pensioenfondsen in, ondernemers via Royalty’s, Europees geld voor regionale verbinding, enz. Men aanvaardt verandering als constante zonder groeiprocessen te schaden zolang die niet schadelijk zijn.

Nieuwe waarde-eenheid
Het huidige geldsysteem zit verweven in een dynamiek die nog stamt uit het industriële tijdperk. Daarom wordt een schroefjes aandraaiende arbeider wel beloond en een zorgzame alleenstaande moeder met kleine kinderen niet. Binnen de context van “waarden” is de een actief in het geldsysteem en de ander binnen de natuurlijke menselijke kernwaarden. Het begrip “waarde” is toe aan herziening, net als het bijbehorende waardecreatieproces en beloningssysteem. Veel mensen houden zich bezig met uiterst professioneel vrijwilligerswerk omdat er geen beloningsstructuur aan is verbonden. Of omdat geldbeloning eenzijdig is gestructureerd.

Het huidige geld is veelal gebaseerd op een transactiemodel, de uitwisseling van producten of diensten waarbij ook geld als dienst wordt neergezet, altijd als schuld niet als middel. Producten noch diensten zijn het onderpand, tenzij het om vastgoed gaat, maar je arbeidsvermogen in de oude gesalarieerde werkelijkheid wél. In een arbeidsrelatie krijg je een salaris als beloning. Je kunt dan een schuld aangaan ten opzichte van toekomstige beloningen, mits deze contractueel gegarandeerd zijn. In de nieuwe participatie maatschappij gaat het echter om waardecreatie. Bij creatie van de waarde bestaat deze waarde dus nog niet  want anders zou je het kunnen kopen. Zo ontstaat door de participatie in plaats van handel.  Het is daarom een ander soort economie, de Transformatie Economie. Een waardecreatie proces kost moeite, talent, inzet en verwacht een resultaat. Dat resultaat is een winst die niet altijd economisch is zoals in het geldsysteem maar een echte tastbare waarde vertegenwoordigt in maatschappelijke, menselijke of milieu begrippen. In de Sustainocratie van de Stad van Morgen hanteren we zelfs het 4 x winst principe. 3 x winst in waardecreatie en 1 x winst in het economische handelsverkeer of de kostenbesparing als de waarde eenmaal bestaat. De waarden die gecreëerd worden zijn dan niet meteen uit te drukken in geld maar wel in verdeelbare belangen. Een waarde-eenheid die we aan waardecreatie koppelen kan dan gepositioneerd worden als verdeelsleutel in plaats van handelsmunt. Een voorbeeld.

Denk even aan voedselproductie. Het bewerken en bemesten van de grond, het zaaien en verzorgen van het voedsel en de groei ervan heeft gewoon tijd nodig voordat de waardecreatie in de vorm van voeding kan worden geoogst en verdeeld. Men kan de gerelateerde arbeid economiseren en verrekenen met de toekomstige afzet van het voedsel in de handelsdynamiek. Men kan ook de arbeid waarderen als inzet en vervolgens een verdeelsleutel toepassen wanneer het voedsel beschikbaar is.

Hetzelfde geldt voor de Piramide Stad. Door er samen aan te bouwen met een overvloed aan woningen kan de deelnemer een woning krijgen door inzet en deelnemen aan het bouwproces en verdeling van de overvloed van verkoopbare extra woningen.

Stad van Morgen heeft de filosofie al vaker uitgedragen middels de AiREAS, de Gunst en andere initiatieven. Als instanties niet meedoen vanuit overtuiging dan komt het niet van de grond. Kortom, het blijft belangrijk dat er over waarde en waardeverdeling consensus komt die buiten de macht van banken, verzekeringen en centrale overheden vallen.

Van gezondheid-zorg naar zorg voor gezondheid
Dit is ook zo´n enorme omslag waarin bewustwording en transitie van ons instrumentarium tot spanningen maar ook enorme kansen leidt. Gezondheid-zorg is reactief. We tolereren vervuiling en een levensstijl die ongezondheid bevorderd en zetten er een kostbaar systeem tegenover die de problemen dient op te lossen als ze zich voordoen.  Met het gevolgd dat de mens en haar omgeving zodanig is aangetast dat we het met geld niet meer op kunnen lossen en we het risico lopen als biologische soort te verdwijnen of hele zware schade op te doen waardoor al ons welzijn verdwijnt.

Zorgen voor gezondheid is een proactief vernieuwende en innovatieve aanpak waarbij wij als mens en maatschappij ons het vooralsnog abstracte begrip van gezondheid moeten leren eigen maken en vormgeven ten behoeve van onze evolutie en overlevingsmechanisme vanuit bewustwording.

Conclusie
Als onze oude instrumenten niet meer de gewenste resultaten opleveren dan moeten we bereid zijn ze aan te passen. Dat gaat niet meteen maar stap voor stap door twee systemen, oud en nieuw, naast elkaar te aanvaarden en de transitie zich organisch te laten voltrekken door zelfbewust keuzes te maken. De belangrijkste transitie van het instrumentarium is de bestuurlijke. Deze is georiënteerd rond oude politiek economische belangen die de vernieuwende transitie volledig in de weg staan door conservatieve krachten. Het aanvaarden van een nieuwe, om te beginnen externe sturing, kunnen nieuwe politieke en economische belangen ontstaan waaraan men governance gaat relateren en het proces gaandeweg overneemt. Behoud en verandering gaan alleen samen als ze elkaar aanvaarden als belangrijke bouwstenen die met elkaar in balans dienen te zijn. De motivatie van behoud en die van verandering levert een permanent en noodzakelijk spanningsveld op dat als ecosysteem zorgt voor elkaar. Stad van Morgen staat aan de kant van waarden-gedreven verandering en helpt het bestuurlijke zich te vernieuwen door instrumentverandering en transities te onderbouwen voor bestuurlijk behoudontwikkeling van waarden die er toe doen.

Gezonde steden of perverse onzin

De noodzaak van een nieuwe bestuursmodel.

De provincie Noord Brabant heeft in haar beleid “de gezonde leefomgeving” opgenomen. Op 2 september kwam een groepje betrokken mensen bij elkaar om hierover van gedachten te wisselen daar de provincie formeel een programma wil opstellen voor de komende 6 jaar.

Stad van Morgen mocht ook haar prikkelende visie en aanpak presenteren daar deze stichting gezondheid als basisvoorwaarde stelt voor een stabiele, vooruitstrevende maatschappij. De essentie van de Sustainocratische boodschap van de Stad van Morgen is dat voor de verantwoordelijkheid rond menselijke kernwaarden, waar gezondheid onder valt, wij een nieuw bestuursmodel nodig hebben voor zowel de stad, de provincie als het hele land. Het goede nieuws is dat we er in Brabant al 5 jaar mee experimenteren, en met succes.

Hieronder treft u de tekst en enkele slides van de presentatie:

Slide 1 van 15:
Mijn naam is Jean-Paul Close. Ik ben de grondlegger van Sustainocratie. Dat is een nieuwe democratie die gebaseerd is op echte menselijke kernwaarden, zoals onze gezondheid, kwaliteit van het leven, goede voeding en onze productieve relatie met de natuur.

Maar ook de gezonde manier van het aansturen van onze maatschappij.

Slide 2:
In Brabant experimenteren we hier al mee sinds 2009 via de Stichting Stad van Morgen. Na 5000 jaar maatschappij geschiedenis zien we hoe pervers steden omgaan met besluitvorming rond menselijke kernwaarden. Steden zijn namelijk nooit bedacht vanuit duurzame menselijkheid, milieu of gezondheid……

Slide 3:
….maar altijd vanuit verdediging, uitbuiting, speculatie en handel. De stad is daarnaast uiterst kwetsbaar omdat het structureel afhankelijk is van goederen van buiten de stad. Goederen zijn “waarden” die men koopt met geld. De stad speculeert met gebouwen, grond en handel uit belastbaar geldbelang. De politiek van geld en economie staat zo bestuurlijk centraal, de mens niet, en maskeert alle kwetsbaarheid vraagstukken.

Slide 4:
Kijk naar Eindhoven. In 1486 stonden er nog maar 6 huizen omdat alles was geplunderd? In 1800 was de gemiddelde levensverwachting slechts 30 jaar door de vervuiling van de textiel en tabaksindustrie. In de jaren 90 werd Brainport opgericht wegens de economische kwetsbaarheid door afhankelijkheid van Philips en DAF.

Slide 5:
De bestuursvorm in de stad is gebaseerd op een hiërarchie waarin politiek en economie de geldafhankelijkheid reguleert, niet ons geweten. De grote gevolgen op mens en natuur worden eerst ontkend om daarna als kostenpost opgevoerd te worden in de bureaucratie via belasting en regelgeving met toepassing van kostbare remediale reparatie maatregelen (bijvoorbeeld het zorgsysteem). Dezelfde geldgedreven bestuursvorm regeert ook het land (alsof het een stad betreft).

De sturing overheest de menselijke motivatie vanuit politiek en economie, niet ethiek en zelfcorrectie
De sturing overheest de menselijke motivatie vanuit politiek en economie, niet ethiek en zelfcorrectie

Slide 6:
Stadsgerelateerde politiek en economie zijn zo al ruim 5000 jaar alles bepalend (ook landelijk), niet gezondheid of andere kernwaarden van het menselijke bestaan. Maar wat heeft de provincie dat een stad niet heeft? Het platteland! Wat is het belang van het platteland voor de stad? Waar komen de echte waarden vandaan waar een stad structureel van afhankelijk is? Niet uit de stad, integendeel.

Slide 7:
Bedenk bijvoorbeeld hoeveel uw stad uitgeeft aan vervuilend verkeer, asfalteren, cement, bouwwerken of beton uit economisch belang? En hoeveel in verhouding om een gezonde leefomgeving of zelfvoorziening te creëren? Als de stad gezond wil worden moet de 5000 jaar oude bestuursmentaliteit volledig op zijn kop, maar ook de manier waarop de stad zich met het platteland verhoudt.

Slide 8:
Het hele economische systeem blijkt uitsluitend ongezonde, vervuilende activiteiten te belonen en een hebzuchtige mentaliteit. Huidige stadsgerelateerde politiek en economische regelgevingen handhaving wil gezondheid zelfs vaak dwarsbomen uit economisch belang. Dit ondanks een landelijke grondwet die zogenaamd de mens veilig stelt tegen het perverse systeem.

Slide 9:
Kortom, voor gezonde verstedelijking dient een nieuw sturingsmechanisme te komen voor stad en regio. Als wij dat zelf niet doen dan grijpt de natuur in door middel van enorme catastrofes. Belangrijk is allereerst dat de steden zich onderdeel gaan voelen van een groter geheel en vanuit die context een nieuwe relatie aangaan met bijvoorbeeld de provincie.

Slide 10:
De grootste innovatie aller tijden is de dus niet technologisch noch sociaal maar de integrale verandering van onze maatschappelijke structuren, prioriteiten en verantwoordelijkheden. Dat is niet gemakkelijk. Maar we doen het wel. Hier, in deze zaal. De oplossing die we in Brabant hebben bedacht en samen uitproberen is even simpel als effectief.

Slide 11:
De eerste stap is dat de oude politieke en economische sturing vrijwillig een stap opzij doet als het gaat om de kernwaarde “gezondheid”. In plaats van sturend wordt de overheid faciliterend voor integrale vernieuwing, inclusief zichzelf. Een partner in plaats van de overheersende baas. Dan ontstaat ruimte voor ongekende innovatie.

In de ruimte die ontstaat positioneert de Stadvan Morgen haar Sustainocratische samenwerkingsprocessen
In de ruimte die ontstaat positioneert de Stad van Morgen haar Sustainocratische samenwerkingsprocessen

Slide 12:
De sturing wordt overgenomen door de vele grote wereldwijde uitdagingen rond menselijke kernwaarden. Deze trachten we eerst lokaal op te lossen volgens onze eigen inzichten en prioriteiten. In AiREAS richten wij ons bijvoorbeeld SAMEN op gezondheid en luchtkwaliteit. In FRE2SH leggen we SAMEN een nieuwe relatie tussen stad en platteland op basis van gelijkwaardigheid in plaats van economische ondergeschiktheid.

Slide 13:
Door nieuwe sturing verandert de publieke motivatie. Iedereen wordt integraal betrokken bij de uitdagingen, kernwaarden én verantwoordelijkheden. Sustainocratie creëert kernwaarden gedreven innovatieve samenwerking tussen burgers, de lokale overheid, de wetenschap én innovatief ondernemerschap. AiREAS is het bekende voorbeeld.

Slide 14:
De gevolgen van deze aanpak zijn dat we ongekende, innovatieve oplossingen bedenken én op onszelf toepassen. De stad én het platteland worden weer productief in plaats van alleen consumptie gedreven. Dat hebben we de laatste 5 jaar bewezen. Tegelijk ontstaat een gezondere leefomgeving voor onszelf én een geheel nieuwe wereldeconomie die we vanuit Brabant introduceren.

Slide 15:
De vragen die we ons kunnen stellen vandaag zijn: Als we gezondheid als kernwaarde oppakken waar leggen we onze prioriteiten projectmatig? Als het oude bestuur opzij stapt en faciliteert, wie dient zich te betrekken bij elk van de projecten? Als politiek en economie niet sturend mogen zijn met welk waardesysteem belonen we de deelnemende partijen? Hoe borgen we de resultaten om ze wereldwijd uit te vergroten in een nieuwe economie?