Energie gebruik structureel minderen, niet alleen thuis maar over de gehele linie. Enkele tips

In deze uitleg gaat Govert Geldof in op de noodzaak om structureel ons energiegebruik te minderen. Het industriële tijdperk en de verstedelijking hebben ons leven gevuld met mechanische en elektronische instrumenten die allemaal energie verslinden. Veel van die energie halen we uit fossiele brandstoffen dat gepaard gaat met enorme vervuiling. Groene energie gaat ten kosten van landschappen, biodiversiteit en grondstoffen. Het lost slechts in beperkte mate iets op. De-mechanisering van ons leven lost veel meer op maar dat betekent dat we de dynamiek van ons leven weer veel dichter bij elkaar dienen te brengen. Minder mobiliteit, betere samenwerking met de natuur, meer circulair hergebruik, meer lokale productiviteit, meer direct intermenselijk contact, meer delen met elkaar, meer betrokkenheid bij onze essentiële behoefte voorziening, meer eigen verantwoordelijkheid, enz. Enkele tips:

  • Meer samenwonen in een woonruimte (community vorming, familiaire mantelzorg)
  • Lokale producten gebruiken (loop en fiets afstand)
  • Dicht bij huis of thuis werken (kies werk zorgvuldig, geen ratrace of bijdragen aan vervuiling, kies 4 x WIN organisaties of initiatieven)
  • Zelf en samen voedsel produceren
  • Lopen en fietsen. Openbaar vervoer of deelauto. Geen eigen auto meer indien mogelijk.
  • Consuminderen, genoeg is genoeg
  • Bewust vervuilende bedrijven weren
  • Samen optreden naar de overheid om ruimte te creëren voor samenredzaamheid (voedsel, energie coöperatie, deelvervoer, community vorming, enz)
  • Genieten van mindering en samen (minder is meer indien samen)
  • Steun elkaar

Van systeem incompetentie naar samen-leiderschap?

Het belangen systeem gebaseerd op groei en financiële afhankelijkheid blijkt gevaarlijk incompetent op gebied van duurzame menselijke en natuurlijke waarden. Telkens weer blijkt dit op grote en pijnlijke schaal. En steeds weer worden kosten noch moeite gespaard om het noodlijdende systeem in stand te houden. Hoe lang houden we dit nog vol?

In 2006 en 2007 waarschuwde Stad van Morgen oprichter Jean-Paul Close voor de aanstormende crisissen in zijn artikel over de drie eenheid. Hij toonde het domino effect van falende, gesatureerde markten op de financiële wereld van afhankelijkheden, en andersom. Overheden staan op de tweede plaats in de dominoketen maar doen net of ze alles bepalend zijn. Daarom deden de overheden niets voorafgaand aan de financiële crisis de wereld op zijn kop zette in 2008. Overheden zijn faciliterend in groei maar reageren pas op problemen als het te laat is. Dan richten ze de zoveelste dure instelling op rondom een probleem en trachten het systeem, de oorzaak van alles in stand te houden. Totdat de problemen de overhand nemen en het hele systeem in elkaar klapt.

Verrast door de bankencrisis moesten de ministers van financiën hals over kop redden wat er te redden viel. Ondanks zoveel bureaucratie en hiërarchische structuren, is men niet in staat de zogenaamde “points of singularity” aan te zien komen en vooraf maatregelen te treffen voor de veiligheid van de maatschappij.

Als de collapse dan inzet tracht men wederom de status quo terug te winnen in plaats van lering te trekken en een transformatie vorm te geven of te omarmen. Moeten we dan ene en andere maal het enorme leed meemaken?

Close was al bezig de Stichting STIR op te richten om te gaan experimenteren met een maatschappijvisie (Sustainocratie) die zich concentreert op onze essentiële waarden voor ons voortbestaan. Deze visie positioneert zich achter de “transformation” daar waar de grote vraagtekens staan in de tekening. Samen geven we vorm aan een nieuwe maatschappijvorm die niet meteen weer omvalt. Dat blijkt moeilijk als de grote machtsbolwerken steeds weer terug trachten te keren in die oude, ontplofte werkelijkheid. De incompetentie rond verandering en aanpassing aan deze tijd druipt af van de blinde tunnel visie en bolwerken van belangen.

In Sustainocratie zetten we de overheid naast de andere partijen, met dezelfde essentiële verantwoordelijkheden vanuit een infrastructuur en diensten perspectief. Niet groei noch financiële afhankelijkheid maar balans en cocreatie. Geen keten van afhankelijkheden maar een community van samenredzaamheid. Die positie moet eerst als optie erkend worden, dan worden aanvaard en daarna de maatschappelijke onderlinge relaties erop worden afgestemd.

Toen in 2010 de Stad van Morgen de energie samenwerking aankondigde onder de naam EQol (Energy & Quality of Life) gaf op institutioneel niveau niemand thuis. EQoL had berekend lokaal ongeveer 3000 woningen nodig te hebben in Eindhoven om het positieve effect van de samenwerking op 4 x WIN niveau meetbaar te maken. De gemeente was hier niet mee bezig. De grote woningcorporaties wilden niet meedoen, mochten het zelfs niet later door de overheid (schoenmaker bij de leest politiek). Alleen de kleinste van allemaal in Eindhoven gaf gehoor. Deze wilde extra draagvlak creëren binnen Brainport bedrijven. Een ontmoeting tijdens het wekelijkse diner van de Rotary 1 (top bedrijven in de regio Eindhoven) werd een debacle. De grote Philips Nederland baas blies het voorstel onmiddellijk af. Zij hadden energie privileges die lucratief waren. Er was geen enkele intentie om mee te doen aan de lokale energie verantwoordelijkheid. De rest van de aanwezige CEOs bleken amper een eigen visie erop na te houden en volgenden slaafs de visie van de Philips man. Nu, anno 2022, wordt schaamteloos de rekening neergelegd bij de lokale bevolking met exorbitante energieprijzen, krijgt lokaal MKB weer een mokerslag, de zoveelste na de vele COVID beperkingen, en reageert de overheid met kleine financiële cadeautjes als pleister op veel grotere wonden. Die cadeautjes worden ook nog eens als schuld door onszelf bekostigt.

Stad van Morgen besloot destijds te focussen op AiREAS en FRE2SH waar wél de energie problematiek op tafel kon komen maar als onderdeel van een oorzaak-gevolgen pakket. Dan dienen we wel met elkaar de ingrijpende maatregelen van herziening van stedelijke en gebiedsfuncties door te voeren. Dat laatste blijkt nog steeds lastig omdat gefragmenteerde belangenpartijen de keuzes nogsteeds bij zichzelf houden.

Eindhoven wil 36.000 woningen erbij bouwen maar kan nu al geen betaalbare energie voorziening garanderen aan de huidige bevolking. De stad telt de grootste dichtheid eenpersoons huishoudens in gezinswoningen. Individualisme is misschien financieel economisch interessant maar vanuit duurzame ontwikkeling en menselijkheid een drama. Het is de basis voor de enorme stijging in zorg behoeftes zoals geconstateerd in de COS3i aanpak voor sociale inclusie en bijbehorende verslaglegging. Die zorgbehoefte kan onvoldoende worden afgedekt door de enorme bureaucratisering in de zorg, de industrialisering ervan via verzekeringsmaatschappij, de kostenoptimalisatie die steeds wordt gezocht en de focus op systeem gerelateerde problemen, niet “de mens”.

Toen FRE2SH ongesubsidieerd ging experimenteren met de essentie van voedsel ontstond het grootste binnenstedelijk voedselsysteem in Eindhoven met betrokkenheid van allerlei ondernemers, restaurants en vele geïnspireerde bezoekers uit binnen en buitenland. Directe impact op de gezondheid, betrokkenheid van burgers en de luchtkwaliteit kon worden gegarandeerd. Toch reageerden overheid bestuurders met het sturen van ambtenaren om te controleren op niet bestaande regels in plaats van de initiatieven te omarmen en stimuleren. Uiteindelijk moest FRE2SH wijken voor de binnenstedelijke prioriteit van parkeren in plaats van regeneratieve voedselzekerheden. Ondertussen groeien de rijen bij de voedselbank, kan de voedselbank de vraag niet meer aan en stijgen de prijzen in de supermarkten nagenoeg exponentieel. Voedsel is voor FRE2SH een gemeenschappelijke verantwoordelijkheid, geen commodity dat we zomaar overlaten aan manipulatief en speculerend ondernemerschap.

Op Europees niveau zien we steeds sterkere impulsen om die gelijkwaardige verhoudingen tussen inwoners en lokale overheden te stimuleren (Horizon 2020 publicaties van 6 december 2022). Daar is echter voor steden moed en visie voor nodig maar ook de positieve uitnodiging zoals we die in Sustainocratie formuleren. Zelfstandig kan het systeem deze keuze vaak niet maken omdat ze nu eenmaal vast zit aan historisch ontwikkelde verhoudingen en functies. Maar als ze ingaat op de uitnodiging dan gaat de transformatie vanzelf, in stapjes en vanuit de verschillende prioriteiten die gevoeld en gezien worden. In de Stad van Morgen willen we dan niet meer over mogelijke “incompetentie” praten. Per slot van rekening kun je een blinde niet verwijten dat deze niet kan zien, om maar een metafoor te gebruiken. Wat wel verwijtbaar is wanneer er een onderbouwde keuze aangeboden wordt en men stoïcijns deze blijft negeren om daarna de rekening bij de bevolking neer te leggen in de vorm van ziektelast, onkosten en crisissen. De vraag of dit incompetentie is of een belangenafweging laten we in het midden. Dat er in deze afwijzing gaandeweg een juridische basis ligt om de verwijtbaarheid aan te kaarten via de rechtbank wordt zelfs in bepaalde Europese kringen aangemoedigd.

Ook hier wil de Stad van Morgen het liefst niet verdwalen in dreigementen en rechtszaken maar de uitnodiging blijven herhalen tot het samen nemen van verantwoordelijkheid rondom onze levensessenties, steeds met krachtigere bewoordingen. Tegenwoordig doen we dat het liefst met aantoonbare resultaten vanuit gebieden waar de stap naar deze vorm van niveau 4 samenwerking al wel wordt genomen, inclusief de kracht van het invoeren van ingrijpende veranderingen. Dat deze impactvolle veranderingen vaak vooraf veel onvrede en verzet ontvangen hoort bij de impopulariteit van verandering. Maar als de noodzaak onderbouwd is vanuit de essentie van ons voortbestaan en duurzaam welzijn, dan zal uiteindelijk de verandering met dankbaarheid worden bejubeld, al is het helaas altijd achteraf. Dat hoort bij leiderschap.

Beeld hierboven: samen verantwoordelijk voor onze gezondheid en leefomgeving (AIREAS) met de overheden, ondernemerschap, wetenschap en inwoners samen op gelijkwaardige basis.

Grond en/of financiële steun gezocht voor regionale Health Valley ontwikkelingen

Een Health Valley, ofwel een Gezondheid Vallei, is een gebied nabij een stad waar op een 4 x WIN ondernemende manier gezondheid en welzijn gedreven ondernemers en woongemeenschappen zich verzamelen. 4 x WIN ondernemers zijn er al in het Stad van Morgen netwerk vanuit FRE2SH en COS3i. Zij zijn actief op gebied van regionale voedseltransitie, mannen en vrouwen cirkels, yoga, massages, geluidtherapie, natuur recreatie, natuur onderwijs, horeca, sport, enz. Zij zijn echter versnippert in de oude maatschappij. Door ze uit te nodigen naar een locatie waar men elkaar kan aanvullen en versterken creëren we een oase van 4 x WIN samenhorigheid, een stapje in de richting van een harmonieuze maatschappijvorm van zorg voor en met elkaar en onze natuurlijke omgeving. Een Health Valley dus.

Helaas is grond een kostenpost. Als we dit als community fonds vorm gegeven, waarin iedereen een beetje bijdraagt, dan kunnen we samen als partnerorganisatie bouwen aan de Health Valleys. Bijdragen kan als ondernemende participant maar ook als potentiële gebruiker van de diensten die in vallei te vinden zijn. Eigenaarschap komt dan in de community terecht om samen deze ontwikkeling vorm te geven volgens de Sustainocratische denkwijze en principes van gelijkwaardigheid, authenticiteit van de deelnemers, respect en vertrouwen.

We zoeken derhalve grondeigenaren die als partner hun grond in zouden willen brengen voor lange termijn gebruik, al dan niet met gebouw(en). Of financiële partners die geld in willen brengen zodat we grond kunnen kopen. We zoeken geen speculatieve investeerders, noch schuld opbouw. Puur partner relaties die op een zelfde denkpagina zitten rondom maatschappelijke ontwikkelingen en bereid zijn datgene in te brengen wat men beschikbaar heeft. Voor de een is dat een onderneming, voor de ander is dat grond en voor weer iemand anders misschien geld, of een combinatie van alle drie.

Geïnteresseerden kunnen contact opnemen met Jean-Paul Close: jp@stadvanmorgen.com , ook voor vragen of suggesties.

Gezonde stadspleinen

Twee incidenten deze week waren aanleiding om deze blog te schrijven. Het eerste incident was een vraag van iemand uit het Waterschap. Hij was verontwaardigd over het resultaat van het plein in Eindhoven dat de laatste maanden op de schop was genomen. “Hoe komen we zo ooit af van die hittestress?”, was de terechte vraag. Zeker nu we gebukt gaan onder een hittegolf.

Stenen, geen groen, kaal, en dat in het uitgaanscentrum van Eindhoven. Op dit plein organiseren omringende ondernemers en COS3i van de Stad van Morgen sociale evenementen.

Het tweede incident was een artikel in een krant dat uitweidde over onderzoeken rond de sociale functies van een stadsplein en hoe deze er optimaal uit zou moeten zien. Via deze link staan een 10tal principes voor succesvolle plein ontwerpen.

Voor de Stad van Morgen zijn pleinen net zo belangrijk als restaurants en buurtgebouwen om via de COS3i samenwerking de sociale verbinding tussen mensen te stimuleren. Een goed plein doet dat al automatisch met schaduwrijke zitjes, terrasjes om wat te drinken of mooie gebouwen en kunst om van te genieten. Vaak worden de lokale bezienswaardigheden als achtergrond gebruikt voor selfies, huwelijksplaatjes of andere persoonlijke momenten die mensen vast willen leggen. Ook muziek evenementen, markten en zelf demonstraties maken een plein tot een belangrijke functionele plek in een stad.

Het is daarom belangrijk dat een stadsbestuur pleinen niet alleen als infrastructuur beschouwt maar als een sociale verbinder op niveau 4 stadsontwikkeling. In deze opsomming zien we de top 10 pleinen van de wereld. Over het algemeen zien we de volgende essentiële voorwaarden terugkomen:

  • Voor voetgangers
  • Diverse “hang” opties via zitjes, terrassen, trappen, gras of richels
  • Geborgenheid gevoel door omringende aantrekkelijke gebouwen
  • Gezellig aanbod van versnaperingen (drank, hapjes, snacks, winkels, vitrines)
  • Flexibel gebruik (markten, evenementen)
  • Gemakkelijk toegankelijk vanuit alle windstreken
  • Schuilplekken tegen de zon (zomer) of regen (winter)
  • Schoon en veilig
Healdsburg Plaza in California

In onze korte samenwerking met de stad Breda was hittestress het hoofdonderwerp. Daarin werden de pleinen, maar ook waterstromen door de stad, met fonteinen en levend groen gekenmerkt als waardevolle, verkoelende elementen in de stad. In de Stad Barcelona in Spanje hebben we de transformatie meegemaakt van een vieze, zwaar vervuilde industriële havenstad vol verkeer naar een dynamische, autovrije binnenstad, vol gezellige pleintjes, ontmoetingsmogelijkheden, ondersteund door een efficiënt openbaar vervoer en publieke onderhoud service.

Plaza Real (Barcelona)

Voedselbossen

Soms vraag je je af waarom we eerst een hoop ellende voor onze kiezen moeten krijgen voordat structurele veranderingen bespreekbaar worden? Al jaren wijzen we op de eenzijdige landbouw als mede veroorzaker van droogte, vervuiling, ongezondheid, enz. Maar de financiële belangen verbonden aan de werkwijze hielden het in stand, en nog steeds. Toch veranderen de geluiden zoals in dit krantenartikel vandaag.

Eindhovens Dagblad, 10 Augustus 2022

Terwijl aardappelboeren met genetische manipulatie van hun gewassen trachten weerwoord te bieden aan de klimaatuitdagingen, is de boodschap “samenwerking met de natuur” er een met veel duurzamere kansen. Het is natuurlijk van de zotte dat we deze opmerking moeten maken vanuit het besef dat de natuur al 4 miljard jaar zorg draagt voor de regeneratieve voeding van het hele levende ecosysteem. En wij als mens hebben dat willen domesticeren, industrialiserend en manipuleren, niet zo zeer voor wereldwijde gezondheid en voedselzekerheid maar voor de financiële belangen van enkelingen.

Kennelijk is gezond verstand nodig om de natuur weer als partner te gaan beschouwen. Als samenwerkingsverband FRE2SH maken we ons hier al vele jaren voor hard. Het voedselbos is een van de logische vormen. Wij nodigen alle belangenpartijen uit om aan de verbindende FRE2SH tafel te komen om deze transitie terug naar de natuur vorm te geven. We hebben het tevens onderdeel gemaakt van de wereldwijde training en dialoog die we de komende jaren aanbieden om de transitie te versnellen, ook wereldwijd. Dit heeft impact op de luchtkwaliteit, onze eetculturen in de wereld, de waterhuishouding, het klimaat, onze voedselzekerheid, ons energiegebruik, onze sociale verbinding, onze gezondheid…..letterlijk alles. Het heeft ook een impact op de eco-nomie, de verdeling van middelen volgens de wetten van de natuur (letterlijke betekenis van economie).

FRE2SH samenwerking

Voedsel is in FRE2SH geen commodity (speculatief verkoop product), het is een gezamenlijke verantwoordelijkheid. Door het op dat niveau te plaatsen kunnen we onszelf als mens met een constante, gezonde voedselbehoefte verbinden aan regeneratieve, circulaire, natuurlijke, regionale gebiedsontwikkeling, onze voedselorganisatie, distributie en consumptie waarin we samen werken met boeren, kennisinstellingen, overheden én de natuur als partners voor de optimale voedselzekerheden.

Mocht u interesse hebben om mee te doen aan de FRE2SH tafel laat het gerust weten via response op deze blog. Wij nemen dan contact op.