Paul experimenteert al jaren met levend en eetbaar groen in de stad. Nu verbouwt hij vooral op strobalen en doet dat op zeecontainers in stadsdeel Strijp-S. Verbouwen op strobalen heeft enorme voordelen volgens Paul zeker als we ons realiseren dat de bodem in een stad veelal nog vervuild is door oude industriële activiteiten uit het verleden of dat er veel beton en stenen in de grond zitten die stadslandbouw moeilijker maken. Als het aan Paul ligt wil hij veel meer en grootschalig gaan (samen)werken met levend (eetbaar) groen in de stad en verbanden leggen met waterhuishouding en luchtkwaliteit (AiREAS). Vanavond vertelt hij over zijn ervaringen en plannen.
Stichting STIR werkt onder de populaire vlag van de Stad van Morgen aan een maatschappijmodel dat de kernwaarden van het leven en de mens erkent, respecteert en handhaaft door innovaties te prikkelen die in onze veranderende werkelijkheid steeds de kernwaarden moeten herstellen. Zo werkt de natuur zelf ook en in essentie zijn wij als mens onderdeel van de natuur. Echter sinds wij het vuur hebben leren beheersen hebben wij ons oppermachtig leren voelen ten opzichte van onze omgeving. Die oerdrift van controle en overheersing heeft geleid tot waar we nu staan, een wereld van schijnbare overvloed dat ten kosten gaat van onze leefomgeving en de armoede van velen, ver weg van ons. We leven ongezond en het ongezonde sterft uit in een natuurlijke kringloop die gebaseerd is op gezond, niet ongezond leven. De mensheid zit in een fase van haar bestaan dat wij bewust worden van gezondheid als drijvende kracht maar geblokkeerd worden in onze vooruitgang door de diepgewortelde ongezonde cultuur. 7 Miljard mensen op Aarde binnen een overheersende politiek economisch systeem dat waarde hecht aan het probleem én het dweilen met de kraan open staan wij op een historisch punt van potentiële natuurlijke zelfvernietiging.
Neem nu houtstook als oerissue waar vele duizenden jaren de mens zich mee heeft kunnen ontwikkelen. We hebben ons kunnen warmen, het donker verlichten, ons eten bereiden, onze angsten bestrijden en oorlog voeren met vuur. Maar houtverbranding is nu vooral een luxe, een gezelligheidsfactor in de huizen naast kaarsjes en wierookstokjes. Onze warmtevoorziening komt veelal uit heel andere bronnen, uitzonderingen daargelaten die ook in Nederland helaas nog voorkomen. De open haard, de vuurkorf, de barbecue zijn overblijfselen uit onze oertijd maar hebben geen reële basisfunctie anders dan recreatie. Het neveneffect van deze recreatievorm is de rookvorming van de brandhaarden.
Met de huidige wetenschappelijke kennis is duidelijk dat houtstook een van de grootste vervuilers is van onze leefomgeving. Vaak merkt de veroorzaker dit niet omdat de rook uit de schoorsteen vooral de buren bereikt. Steeds meer buren komen in opstand wegens deze ongewenste en onaangename inbreuk in hun gezondheid en privacy. Maar als men de kernwaarde van gezondheid hard maakt door de buren te vragen op te houden met de vergiftiging van de leefomgeving dan lijkt de ongezonde wereld nog steeds te prevaleren. De overheid hecht waarde aan het economische belang van de verkoop van hout en kachels, of het politieke belang van het tevreden houden van meerderheden die houtstook en gezelligheid als oerrecht blijven zien.
AiREAS
Stad van Morgen heeft de kernwaarde van gezondheid in een gezonde leefomgeving ondergebracht in het sustainocratische samenwerkingsverband AiREAS. De stad Eindhoven was de eerste die het aandurfde om luchtvervuiling zichtbaar te maken daar waar de burgers en bezoekers aan vervuiling worden blootgesteld. De vele vervuilingspatronen zijn nu bekend. Hierbij zien we dat alles te maken heeft met een levensstijl en maatschappelijke organisatie die historisch is gegroeid rondom de verkeerde beginselen. Als we luchtvervuiling op willen lossen ten behoeve van gezondheid dan dienen we integraal onze levensstijl en politiek economische structuur ter discussie durven stellen. Daar lossen we niet veel mee op want velen blijven belang hechten aan de oude levensstijl en hebben een hiërarchische structuur om vanuit macht die levensstijl af te blijven dwingen. Daarom heeft de Stad van Morgen de Sustainocratie gedefinieerd als maatschappelijk alternatief en nodigt iedereen, burgers en bestuurders, ondernemers en wetenschappers uit om simpelweg over te stappen naar Sustainocratie als hoger liggende maatschappelijke organisatie. Het focussen op kernwaarden is leven scheppend, dat geldt ook voor de economie van steden en gemeenschappen die nu noodlijdend zijn terwijl dat helemaal niet nodig is. Voorwaarde voor Sustainocratie is dat we samen verantwoordelijkheid nemen voor de constante innovatie naar onze kernwaarden, dus niet alleen bestuurlijk. In Sustainocratie is het bestuur faciliterend, niet sturend, en is er kernwaarden gedreven interactie tussen alle pilaren van de maatschappij. Sustainocratie begint bij de mens zelf die verantwoordelijkheid neemt. Het is daarom niet vreemd dat de oorsprong van sustainocratische processen in gemeenschappen, bijvoorbeeld door het opzetten van een lokale AiREAS beweging, begint bij zelfbewust burgerschap en daarna pas bestuurlijk gevolgd wordt in plaats van andersom. Gezondheid is namelijk geen politieke keuze, economie wel. Maar op een kernwaarde als gezondheid kan geen enkele politieke partij tegen kan zijn zonder op termijn politieke zelfmoord te plegen. Als men het niet kan tegenhouden dan blijkt meedoen een explosie van innovatie teweeg te brengen dat de lokale economie mede harmoniseert. De eerste politieke organisatie die meegaat heeft profijt van een groeiend maatschappelijk draagvlak. Sustainocratie is dus geen politiek noch economie maar er wordt wel politiek en economie aan ontleend.
Eindhoven is een precedent. Breda volgde als stad omdat AiREAS via een hoge school beroep deed op het gebruik van de infrastructuur van de stad en daarbij de overheid uitnodigde om mee te doen en zo mede zeggenschap te krijgen over de data en met elkaar het maken van keuzes. Eindhoven heeft “gezonde stad” nu in haar coalitie akkoord opgenomen, provincie Noord Brabant ook. De benadering van het bestuur is veelal nog sterk via de grote lijnen van infrastructuur aanpassingen en productinnovaties in plaats van investeringen in de mens, gedragsverandering en sociale innovatie zoals AiREAS dat betaamt. Daarom is samenwerking essentieel daar beiden – omgeving en mens – hand in hand gaan. De stappen zijn gezet in een van de meest complexe transities ooit in het bestaan van de mensheid.
Er zijn volgens AiREAS drie manieren om luchtvervuiling aan te pakken:
1. Vervuiling proactief voorkomen. Dit roept spanningen op wegens oude cultuur patronen die ter discussie komen te staan. Politieke en economische overwegingen krijgen dan vaak de voorkeur boven de kernwaarden van gezondheid. Dit is echter tijdelijk omdat WHO luchtvervuiling als doodsoorzaak nummer 1 in de openbare ruimte heeft aangewezen waardoor er ook een juridische casus ontstaat vergelijkbaar met roken. Het probleem ontkennen heeft daarom geen zin daar men op termijn aansprakelijk gesteld kan worden voor het in de weg staan van oplossingen. We zitten dus in een complexe transitiefase waarin gezond verstand en samenwerking een betere optie blijkt dan verzet, stoïcijnse doof-blindheid of opstand.
2. Vervuiling ontwijken. Dit kan door fiets en verkeersroutes om te leiden, mensen met gepersonaliseerde informatie te helpen keuzes te maken die voorkomen dat men teveel wordt blootgesteld aan luchtvervuiling. Men heeft dan wel een relatief goedkoop lucht-meetsysteem nodig dat de luchtkwaliteit in de gaten houdt en iedereen betrekt bij de problematiek. Veel burgers en buurtverenigingen in Nederland vragen aan AiREAS of ze zelf, al is het zonder de overheid, een meetsysteem kunnen aanvragen en zich aansluiten bij de AiREAS beweging. AiREAS onderzoekt de mogelijkheid om hier invulling aan te geven als eerste stap naar een proactieve lokale samenwerking, inclusief het gemeente bestuur. Maar als de eerste stap van verantwoordelijkheid-name vanuit burgerschap komt dan krijgt dat aandacht puur omdat het om de kernwaarde gezondheid gaat.
Deze blog gaat over 4 niveaus van verstedelijking. Drie ervan zijn hiërarchisch ingericht, de vierde is sustainocratisch. De stap van 3 naar 4 is ingrijpend en zeker als het zich blijvend dient te integreren in een duurzame stedelijke eco-dynamiek. Zover zijn we nog niet. Niveau 4 manifesteert zich als dieper bewuste oplossing en transformatief spanningsveld tegelijkertijd.
Volgens een extern rapport voor het gemeentebestuur van Eindhoven is het AiREAS initiatief van de Stad van Morgen (STIR) een niveau 4 manier van verstedelijking. Het is tevens een van de weinige, zoniet enige in de wereld dat stand houdt onder druk van de drie hiërarchisch gestuurde onderlagen. Hoe zit dat met die 4 niveaus en waarom is niveau 4 zo uniek, belangrijk en kwetsbaar?
Het eerste niveau van verstedelijking is het ontwerp van een basis-infrastructuur. Er zijn wegen nodig maar ook riolering, elektriciteit, voorzieningen, enz. Dat geldt voor elke stad waarin natuurlijke diversiteit de identiteit van de stad bepaald. Een havenstad is anders dan een stad op een logistiek knooppunt of handelsroute. In de basis infrastructuur treffen we de geschiedenis van zo’n stad, met oude stadsmuren, kerken, kastelen, kades en bestrating. Hele woonwijken, winkelgebieden en kantoorcentra behoren tot het uiterlijk van een stad.
Het tweede niveau verbindt de verschillende infrastructuren om stadsmanagement efficiënt en effectief te maken. Denk aan de manier waarop elektriciteit wordt afgestemd op vraag in seizoenen of wegen worden afgestemd op bereikbaarheid van winkelcentra of ziekenhuizen. Om de investering in infrastructuur te kunnen financieren draait het in de stad om geld via belastingen. Door de hiërarchische positie van de stad in een land int de staat het grootste deel van de belastingen en wordt het stadsbestuur onderdeel van het landsbelang. Men krijgt middelen toebedeeld volgens een verdeelsleutel waarin het bureaucratische landsbelang de overhand heeft.
Het derde niveau kennen we als de Smart City. Door toepassing van technologie wordt gedrag gecontroleerd, systemen geïntegreerd en belangen tussen institutionele partijen (overheid, bedrijfsleven en onderwijs – triple helix) onderling afgestemd volgens de politieke en economische sturing. Smart betekent “slim” maar dat kan op verschillende manieren uitgelegd worden. Technologie in handen van bureaucratie en controle heeft een hele andere slimme structuur dan technologie voor maatschappelijke cocreatie en productiviteit samen met de burgers. Niveau 3 is van groeiend belang gezien de uitdagingen van deze tijd. Drinkwater wordt schaarser en intelligente distributie en verwerkingssystemen zijn belangrijk. Steden zijn dichtgemetseld met asfalt, cement en glas waardoor de klimaatverandering en bijbehorende regelval of hitte perioden speciale aandacht vragen voor slimme oplossingen, vaak met terugkeer van de natuur in de verstedelijking maar ook de inzet van de bevolking zelf uit eigen wel-belevingsdrang.
Niveau vier wordt bereikt wanneer de instellingen zich bewust worden van hun eigen en stedelijke kwetsbaarheid door structurele afhankelijkheid van geld met goederenstromen van buiten de stad zonder dat er lokale productiviteit tegenover staat. Of de toename van verwijtbare problemen zoals vervuiling, armoede ontwikkeling en kostbare remediale infrastructuur en zorg oplossingen die niet meer via belastingen te dekken zijn. Geld van stedelijke productiviteit verdampt naar buiten de stad via landelijke belastingen of bedrijfskundige concentraties elders. Hierdoor komt het stadsbestuur in de klauwen van hogere economische en politieke belangen terecht terwijl het wel de lokale politieke, economische en maatschappelijke verantwoordelijkheid draagt. Als men echt wil besturen dan dient de stad gezien te worden als een centrum van authenticiteit door zich veel onafhankelijker op te gaan stellen. Dat kan alleen door de bevolking aan te sporen medeverantwoordelijkheid te nemen voor de ontwikkeling van de stad. Economische drijfveren zijn dan te onpersoonlijk en nog ondergeschikt aan de afhankelijkheid structuren. De grote uitdagingen van deze tijd brengen ons al snel op menselijke kernwaarden waar men zich wél persoonlijk voor in wil zetten. Die ontwikkelingen vallen echter buiten de economische patronen van oude geïndustrialiseerde belangen die eigen zijn aan de onderliggende niveaus. Een nieuw waardesysteem is nodig op lokaal stadsniveau.
Waar slimme infrastructuur keuzes en speculatieve groeipatronen rondom economische geldbelangen nog vanuit de bestuurlijke hiërarchie gecoördineerd konden worden wenst het productief nastreven van kernwaarden voor de mens en natuur een andere relatie tussen de omgeving en het gedrag van het bestuur en de bevolking. Niveau 4 draait om heel andere doelstellingen dan de onderliggende niveaus. Paradoxaal zijn de eerste 3 niveaus nodig om ze daarna via niveau 4 te gaan aanpassen aan een nieuwe complexiteit. AiREAS streeft naar gezondheid en luchtkwaliteit, FRE2SH naar stad/platteland productiviteit en samenredzaamheid, de STIR leercoöperatie naar levenslang leren, SAFE naar de innovatieve transitie voor onafhankelijkheid van gevaarlijke grondstoffen. Kernwaarde gedreven samenwerking is de essentie van menselijke maatschappijvormen waarbij we allemaal verantwoordelijkheid nemen en investeren in ons integrale welzijn. De stedelijke ontwikkeling tot en met niveau 3 was gebaseerd op bestuurlijke en economische afhankelijkheid. Niveau 4 draait echter de zaak om en stuurt aan op gemeenschappelijke verantwoordelijkheid en productiviteit.
Het stadsbestuur reguleert niet op niveau 4 maar faciliteert door ruimte te scheppen voor innovaties en samenredzaamheid. De kwetsbaarheid door afhankelijkheden mindert omdat mensen verantwoordelijkheden nemen die de ruimte opvullen. Als de menselijke en natuurlijke kernwaarden van Sustainocratie centraal komen te staan, om de balans te herstellen tussen mens en omgeving, dan dient de bevolking en het bestuur samen een waarde en niet geldgedreven interactie aan te gaan. Dat laatste vormt een probleem ten opzichte van de onderliggende bestuurlijke gelaagdheid. Niveau 1, 2 en 3 zijn opgebouwd door economische en politieke lobbies op gebied van vastgoed, constructiewerken en technologie. Op niveau 4 gaat de aandacht naar geheel andere zaken die de lobby aantasten. Bestuurders die op niveau 4 actief willen zijn krijgen al snel te maken met moties van wantrouwen en tegenwerken op de onderliggende niveaus die het liefst alleen maar groei wensen uit economisch eigenbelang.
Stad van Morgen biedt de doorbraak zonder amper bestuurlijk risico. Door de Sustainocraat te positioneren op niveau 4 en het bestuur van niveau 3 uit te nodigen naar een werkelijkheid van multidisciplinaire samenwerking op basis van menselijke kernwaarden, kan het bestuur amper weigeren. Niveau 4 is dan een populair initiatief waar het bestuur zich bij dient aan te sluiten als het voeling wil blijven houden met de gemeenschap en optimaal wenst te profiteren van de inzet van de eigen bevolking. Dat is tevens het argument naar de oude lobby die zich dient te schikken in de nieuwe verhoudingen die ontstaan en waar de bevolking verantwoordelijkheid voor neemt.
Eindhoven is pionier dankzij de relatie Sustainocratische Stad van Morgen (niveau 4) en Slimme Stad van Vandaag (niveau 3).
Tijdens de Marathon van Eindhoven op 11 Oktober heeft de Stad van Morgen samen met AiREAS onderzoek gedaan naar de relatie tussen beweging, gezondheid en luchtkwaliteit.
Wat hebben we opgemerkt? Hoe kunnen wij de ervaring gebruiken voor een Brabant brede aanpak “tegen het ziekmakende zitten”? Hoe leggen we de verbinding met de luchtkwaliteit en natuur in onze omgeving. Hoe betrekken wij de Brabantse bevolking bij deze ontwikkeling van en voor onszelf?
Datum: 3 November
Organisatie: STIR leercooperatie
Samenwerking: AiREAS
Onderwerp: Wat hebben wij geleerd van de Marathon?
De volgende thema’s komen aan de orde:
Hart en vaat onderzoek: Dr. Eric de Groot
Stress en HRV onderzoek: Prof. P. Cluitmans
Interviews in de stad: Jason Clarke
Luchtkwaliteit en sport: Andre van der Wiel
Communicatie en media: Jean-Paul Close
Ondernemerschap: Jean-Paul Close
Locatie: Fontys, Rachelmolen 1, gebouw R
Begin: 19:00 Einde: 21:30
Kosten: Gratis, gesponsord door Provincie Noord Brabant
De AiREAS partners Edwin Weijtmans (Provincie Noord Brabant) en Eric de Groot (arts en onderzoeker hart en vaat) bereiken het voorpagina nieuws in Tilburg.
Nu AiREAS samen werkt met de Marathon Eindhoven staat luchtkwaliteit en gezondheid volop in de schijnwerpers. Omroep Brabant wilde een beeld schieten met lucht en de stad van bovenaf. De parkeergarage aan de Mathildelaan heeft een open dakparkeerterras en biedt een perfect decor voor een interview.
We hebben de rollen omgedraaid. Ik fotografeer de interviewer Joost en de cameravrouw. Voor de blog. Daarna gingen zij met mij aan de slag.
Antropologie en Sociologie:
De initiatieven van de Stad van Morgen (Stichting STIR: Transformation, Indexation and Research) zijn volledig gebaseerd op het nastreven van natuurlijke menselijke kernwaarden in een complexe maatschappelijke context waarin die kernwaarden in het hele menselijke bestaan nooit de primaire aandacht heeft gekregen. Recent heeft de echter de regionale overheid zich structureel uitgesproken voor gebiedsontwikkeling op basis van gezondheid. Dat is een eerste stap rondom een aantal van de kernwaarden. Men heeft daarbij ook de cocreatie aanpak van de Stad van Morgen aanvaard. Zo dekt deze regionale keuze de samenwerking af met in acht name van kernwaarden gezondheid, regionaal zelfbewustzijn en co-creatieve samen-redzaamheid. Dit is een mijlpaal 2 besluit, uniek in de geschiedenis van de mens.
Voedsel en drinkwater
Gezondheid
Veiligheid
Samen-redzaamheid
Zelfbewustzijn
De 5 kernwaarden vormen in de Stad van Morgen het leiderschap waarmee we multidisciplinaire samenwerkingsverbanden concretiseren zoals AiREAS, FRE2SH, STIR leercooperatie en SAFE. Nu Sustainocratie steeds meer doordringt in de maatschappelijke gelaagdheid als concrete innovatieve oplossing voor enorme uitdagingen vragen allerlei deelnemende mensen zich ineens af “wat de onderbouwing is van de kernwaarden”?. Eigenlijk wil men weten door wat men zich nu laat aansturen nu de oude menselijke hiërarchische sturing wegvalt en gezondheid met cocreatie ervoor in de plaats komt met een flinke dosis `eigen verbindende verantwoordelijkheid`.
Het antwoord verlangt meer dan Antropologie en Sociologie. Het verlangt een holistisch niveau van kijken naar het leven als een zichzelf regulerend mechanisme op basis van deze kernwaarden.
Het is voor de mens veelal gemakkelijker de bijbehorende antiwaarden te verklaren, zoals ongezondheid, onveiligheid, afhankelijkheid of onbewustheid, net als het industrialiseren van voeding en water of andere producten. Duizenden jaren lang heeft de mens zich gericht en aangepast aan de consequenties van haar gedrag door wetenschappelijk en praktisch te reflecteren over de pijn van ziektes, catastrofes, oorlogen, voedsel tekorten en droogtes, machtige despoten en massa criminelen. De werkelijke kernwaarden zijn voor de meeste mensen te abstract, te ongrijpbaar, te diepgaand in de werkelijke levensprocessen die men nooit heeft begrepen. Men leeft het leven op basis van tastbare zaken zoals het cultureel wordt opgevat. De diepste onderliggende kernwaarden laat men blind over aan de maatschappelijke leiders of hogere universele machten.
Helaas moeten we constateren dat het vertrouwen geschaad is in de maatschappelijke leiders nu de leefomgeving aantoonbaar vernietigd blijkt door hebzucht en machtsstructuren die niet zomaar een stap opzij doen maar doorgaan met de plundering van de Aarde en vernietiging van de natuur en mens alsof dat oneindig kan doorgaan. De bewustwording dringt door tot de massa en de vraag voor de onderbouwing is een oprecht bewustwording-gedreven verzoek. Men wil nu graag leren om zelf een beeld te scheppen over wat men kan doen in plaats van alles maar overlaten aan anderen.
Persoonlijke bewustwording en historische onderbouwing
De 5 kernwaarden komen voort uit theoretisch, historisch research, echter pas na intense persoonlijke bewustwording. Dat geldt ook voor maatschappijvormen. De mens leert en ontwikkelt zich door schade en schande, dood en verderf. Onze goede besluiten leven, onze fouten sterven. De kernwaarden hebben historische onderbouwing omdat het zo vaak fout is gegaan in onze wereldgeschiedenis. Met terugwerkende kracht wordt dan kennis en wijsheid opgebouwd. Maar steeds weer vervallen we in dezelfde leerprocessen, steeds een treetje hoger op de lat van bewustwording. Steeds weer heeft de mens juist maatschappijen ingericht op basis van tegengestelde inzichten en belangen. Waarom? Wat is de drang van de mens om andere zaken prioriteit te geven? En waarom zou dat nu anders kunnen zijn?
Dat zijn wetenschappelijke vraagstukken waar STIR zich mee bezig houdt via de genoemde samenwerkingsverbanden terwijl de Sustainocratie gestalte krijgt. Is de mensheid toe aan een nieuwe fase in haar evolutie, een tweede doorbraak sinds onze transformatie naar mens-zijn, of is het maar een positief hikje in een algeheel natuurlijk proces waarin de mens haar rol al dan niet heeft verspeeld? Sustainocratie plaatst zich in de fase na de 2e mijlpaal. Dat is de fase dat we de kernwaarden begrijpen en onze samenleving daarop afstemmen.
De kernwaarden
STIR heeft ontdekt dat de genoemde 5 kernwaarden onderdeel zijn van de dynamiek van alles wat leeft, niet alleen de mens. Als de kernwaarden niet worden gerespecteerd dan verdwijnt het leven of de levensvorm die geen respect had ervoor. Dat is al vaak gebeurd in de biologische geschiedenis en wordt gezien als evolutionair `normaal`. Dat wat verdwijnt is weg, dat wat blijft voldoet aan de kernwaarden. Dat behoort tot de oneindige universele levensdynamiek.
De mens is echter zelfbewust. Dat legt de evolutionaire lat hoog want in onze keuzes moeten we nu het leven leren begrijpen. Dat is een intens proces waar elke levende mens mee te maken krijgt. Sinds ons ontstaan als mens (mijlpaal 1) hebben wij ons ontwikkeld langs de lijn van het leren beheersen en begrijpen van onze tastbare omgeving uit overlevingsdrang. Het is logisch dat we fasen doorlopen die geconcentreerd zijn rond het beheersen van de angst voor tekorten en de agressie van concurrentie. Ons zelfbewustzijn ontwikkelde zich van buiten naar binnen, generaties overstijgend.
De `mijlpaal 1 mens` is van nature hebzuchtig
Omdat wij evolutionair zelf besluiten kunnen nemen rond ons gedrag en onze symbiose met de omgeving gaat het hier specifiek om de mens en haar natuurlijke omgeving waar ze structureel onderdeel van is, op basis van gelijkwaardigheid. Bacteriën, schimmels, insecten, diersoorten, enz hanteren dezelfde kernwaarden voor hun eigen evolutie maar zijn niet allemaal zelfbewust. Sommige soorten wel (kraaien, dolfijnen, enz) maar nooit zo doorontwikkeld als de mens. Juist omdat wij als bewust wezen keuzes kunnen maken waarover we nadenken introduceren we zowel een evolutionair voordeel als nadeel. Het voordeel is dat we leren om onze omgeving te beheersen en overheersen uit eigenbelang. Hierdoor groeit de mensheid uiteindelijk exponentieel ten kosten van de omgeving waar de harmonie uit verdwijnt door de hebzuchtige overheersing van de mens. Het nadeel is dat dit niet oneindig kan doorgaan. De eindigheid beleven we in onze huidige generaties. Betekent dit het instorten van de mensheid of de stap naar een nieuwe fase (mijlpaal 2), de zijn´s fase? Mijlpaal 2 hebben we al overschreden met Sustainocratie. We zijn er al, nu dient die fase te groeien. Mijlpaal 1 verdwijnt niet, integendeel, daaraan ontlenen we het mens zijn. Met mijlpaal 2 snappen we de betekenis en verantwoordelijkheid in universele context inclusief de kernwaarden met bijbehorende verantwoordelijkheid voor onze verder evolutie, misschien zelfs richting het hele universum daar ook de Aarde zelf in het zonnestelsel niet oneindig voort bestaat, maar het leven wel.
Kernwaarde voedsel en water
Voedsel en water zijn de bouwstenen en verbindingen van het leven. Voedsel is de opslag van zonne-energie en materiële componenten voor onze lichamelijke processen. Die fysieke en energetische levenselixer zit verwerkt in de planten en dieren die wij eten. Wij eten onze eigen opgebouwde moleculaire evolutie op omdat het past in onze lichaamsstructuur. Wat we eten is onderdeel van ons leven inclusief de opgeslagen zonne-energie die zo ons energie geeft. Als we water of voedsel vervuilen of manipuleren dan vervuilen we onszelf en ons miljarden jaar oude levensmechanisme. De gevolgen zijn een genetisch antropoceen waar van alles mee kan gebeuren. In een uitzonderlijke geval kan er een nieuwe soort uit voort komen. Meestal verdwijnt de manipulerende soort door gebrek aan harmonie in het grotere geheel. De mens zelf is een harmonieus levensmechanisme dat in stand wordt gehouden door de symbiose tussen miljarden levende organismen. Als dat verstoort wordt dan komt de mens in verval van binnen uit net als hoe we de omgeving in verval hebben gebracht. Natuurlijk voedsel en water zijn daarom kernwaarden omdat wij daar fysiek en energetisch bestaansrecht aan ontlenen. De zon natuurlijk ook als externe bron van energie dat de bouwstenen van het leven op stoom houdt.
Gezondheid en Veiligheid zijn basis issues van leven. Het leven is altijd gezond. Dat wat ongezond is gaat dood om ruimte te scheppen voor eventueel nieuw leven dat weer gezond is. Als wij ongezondheid accepteren dan aanvaarden wij onze natuurlijke zelfvernietiging. Gezondheid is dus een kernwaarde.
Veiligheidis ook een essentiële kernwaarde. Zonder veiligheid is het niet mogelijk om productieve groepen te vormen daar iedereen zal trachten individueel te overleven in plaats van samen te leven. Veiligheid is essentieel om de angst die bij bewustzijn hoort een hanteerbare plek te geven. Veiligheid vertaalt zich in onderling respect, empathie met onze omgeving, huisvesting, kleding en het vormen van een gemeenschap. Veiligheid is een verbondenheid in energie en daadkracht.
Samen-redzaamheid is de volgende basis van maatschappijvorming. We kunnen het allemaal niet alleen. Maar als we ons afhankelijk maken van een (zorg)systeem dan verliezen we onze band met de natuurlijke werkelijkheid. Dan ontstaat gemakzucht en hebzucht hetgeen weer de basis vormt van hiërarchieën. Alleen samen-redzaamheid houdt ons alert om tijdig en innovatief te reageren op verandering in de maatschappelijke en natuurlijke omgeving. Hiërarchieën zijn dodelijke structuren als ze niet gaan om de kernwaarden maar om de controle en macht.
Zelfbewustzijn is de verbinding tussen het bovenstaande en de welzijnsontwikkeling van onze gemeenschap. Het geldt niet alleen voor de individu maar ook voor onze maatschappijvorm. Onze wereldgeschiedenis en de ontwikkelde wetenschappelijke kennis van de natuur geeft ons alles wat we nodig hebben om zo vooruitstrevend mogelijk te werken aan ons welzijn zonder de omgeving te verwoesten. Mijlpaal 2 vult dat aan met bewustwording.
Mijlpaal 2
Deze mijlpaal vertegenwoordigt de hoogwaardige innerlijke en uiterlijke balans die de mens zelfbewust waarmaakt door de 5 kernwaarden te leren hanteren, niet alleen door ze te begrijpen maar door ze als permanente verantwoordelijkheid te aanvaarden. Sustainocratie is een maatschappijvorm op basis van deze inzichten. Ze ontstaat in Eindhoven en Brabant (maar ook elders in de wereld) en vertegenwoordigt een nieuwe evolutionaire stap voor de mens met gigantische gevolgen. Mijlpaal 1 gaf ons beheersing en controle over de omgeving, maar ook twijfel, angst, een zoektocht naar onszelf en veel experimenten met het overleven. Mijlpaal 2 geeft ons dieper bewustzijn, wetenschap, verantwoordelijkheid, richting en cohesie. De transitie is gebaseerd op vertrouwen in onszelf en onze levensrelatie met onze omgeving. In plaats van te overleven leren we leven.
Daar staat ze dan, wethouder Mary-Ann Schreurs van Eindhoven, met haar handen voor zich uit gebarend om haar argumenten te bekrachtigen: `Het is niet top-down, ook niet bottom-up, maar allemaal samen horizontaal`. In essentie vertoont ze leiderschap door in de groep te stappen. Maar als je dat doet dan moet er in de leegte die ontstaat een duidelijke richting zijn waar de groep mee aan de slag kan. Als het bestuur de hiërarchie in stand houdt dan vraagt iedereen `wat moet ik doen´? . Maar als het bestuur in de groep stapt ontstaat gelijkwaardigheid in de uitdaging waar men voor staat. Er is geen toestemming-piramide meer maar een gemeenschappelijke uitdaging. Dat is een lastig fenomeen voor mensen en instanties die zich altijd veilig hebben gevoeld onder een laag van instructies en regels. Men hoefde niet zelf na te denken, geen verantwoordelijkheid te nemen en alleen dat te doen wat volgens de bestuurslaag `goed` was. Ineens valt deze weg en komt men in aanraking met keuzes maken, verantwoordelijkheid nemen, afstemmen en actie ondernemen. Men moet gaan nadenken en presteren, niet om de gunst van bestuurders maar om een gemeenschappelijk doel na te streven!
Als je in de groep stapt verandert alles
Wethouder Schreurs levert hierin het goede voorbeeld en kan dat doen omdat we al geruime tijd samenwerken in die ruimte die is ontstaan door het `in de groep stappen` van de bestuurder. In het ecosysteem van samenwerkingsverband AiREAS gaat het om het creëren van de gezonde stad. We meten luchtkwaliteit als prikkelend ijkpunt om ons tot actie over te laten gaan. De complexiteit van ons huidige maatschappijmodel wil dat het in de groep stappen van de wethouder slechts een deel is van de oplossing. Er ontstaat een eco-systeem rondom het gezonde stad concept ten behoeve van innovatie. Als mens doet de wethouder het juiste zodat de groep (lees maatschappij) tot actie komt en niet op beleid of instructies zit te wachten. Het belangrijkste werkkapitaal van een gemeenschap is de co-creatieve kracht van doelgerichte samenwerking. Om dat te verwezenlijken is er ook vaak wat geld nodig zodat er dingen aangeschaft kunnen worden die het proces van cocreatie ondersteunen. Zo hebben we in AiREAS moeten investeren in technologie om de luchtkwaliteit in de stad inzichtelijk te maken. Het geldsysteem is (nog) niet met wethouder Schreurs de groep in gestapt. Belastinggeld zit nog steeds sturend in het ego-systeem. ´De oplossing moet dus altijd van de overheid komen` horen we dan waardoor op datzelfde moment het ecosysteem ontploft en we weer als ondergeschikte kudde naar de wethouder kijken met de vraag ´en nu?´. We moeten het samen doen, we willen onze gemeenschappelijke creativiteit ontplooien maar als het om het ons eigen gemeenschapsgeld gaat is het `van de overheid` en niet van de gemeenschap.
De transformatie van ego naar eco is dus integraal, en niet alleen een mooi handgebaar van een welwillende en enthousiaste wethouder. `Samen` betekent samen op alle fronten, zowel de moeite als de middelen. Het is prima dat de overheid de maatschappij belast maar dan dient de belasting de cocreatie te stimuleren als een soort circulair fonds, en niet een toestemmingscultuur handhaven terwijl gevraagd worden of de bevolking de kastanjes uit het vuur haalt `allemaal samen` omdat het bestuur haar vingers heeft gebrand. Daarom stelt de Stad van Morgen twee zaken voor:
De creatie van waardengedreven innovatiefondsen. Deze staan niet onder beheer van de overheid omdat de overheid partner wordt in de waardengedreven cocreatie-processen. Ze staan onder beheer van een onafhankelijke waarde-coöperatie ala AiREAS of Stad van Morgen die de waardecreatie vorm geeft, borgt en faciliteert in de uitvergroting. Het fonds voedt zichzelf in de uitvergroting waardoor een nieuwe cyclus van lokale waardecreatie kan ontstaan. De belasting is derhalve niet in geld maar in maatschappelijke cocreatie en meetbare resultaten die niet in geld maar in waarden worden uitgedrukt.
Het opzetten van een apart lokaal beloningssysteem waardoor de deelnemende partijen zekerheden krijgen in ruil voor inzet in de waardecreatie. De traditionele beloningssystemen zijn gericht op handel van producten en diensten niet op maatschappelijke waardecreatie. Door de beloning voor waardecreatie los te koppelen van die van handel kan een nieuwe transformatie economie worden ingericht waarin waardecreatie die van handel voedt maar tevens waardevernietiging steeds toetst aan innovatiebehoefte. De stad heeft veel waarden die als beloning kunnen gelden voor deelnemers. Denk aan huisvesting, samen-redzaamheid en zorg.
Dan pas is leiderschap door in de groep te stappen compleet en kan de nieuwe cyclus en maatschappelijke context zich ontplooien tot een wereldwijd fenomeen. De eerste stap is gezet door het gebaar van wethouder Schreurs en de groepsontwikkeling vanuit de Stad van Morgen met bijvoorbeeld AiREAS als resultaat. Nu de tweede stap nog. Die is dichtbij.
De toevoeging van structurele waardecreatie als maatschappelijk kader in plaats van groei is de basis van vrede en welzijn
Maandag 28 september geef ik een lezing voor Fontys studenten en leerkrachten van de richting technische bedrijfskunde, bedrijfskunde en onderwijs. De titel geeft aan dat we snel onze maatschappelijke structuren dienen te transformeren maar dat dit een gevaarlijk spanningsveld oplevert met de huidige hiërarchie van belangen. Hoe lossen we dit op?
In Brabant en Eindhoven werken we al 5 jaar samen in een nieuw maatschappij en bestuursmodel, Sustainocratie genaamd.
Jean-Paul Close vertelt Brabantse bestuurders hoe gevaarlijk het huidige model is en hoe we samen een oplossing hebben voor de wereld en onszelf
Deze manier van werken is oplossingsgericht cocreatief, met de directe betrokkenheid van alle spelers van het oude model. Zo kan men zelf, elke deelnemende instelling, inclusief het onderwijs, de transitie stap voor stap vorm geven. Dat is misschien het moeilijkste ooit voor de mensheid maar daarom juist uitdagend en uiterst prikkelend als men de uitnodiging aanvaardt.
Het traditionele tweejaarlijkse bestuurdersdiner van de vijf grote Brabantse steden en de Provincie Noord Brabant was voor het eerst multidisciplinaire georganiseerd rondom het concept “gezondheid”. Dit is op meerdere fronten uniek en een belangrijke stap in een maatschappelijke transformatie waarvan veel mensen het werkelijke bereik en de impact nog amper inzien.
Stad van Morgen was uitgenodigd om te prikkelen en presenteerde natuurlijk Sustainocratie als nieuwe maatschappelijke commitment rond menselijke kernwaarden in plaats van perverse speculatie rond geld. Het feit dat dit kon en 30% van de aanwezigen al structureel betrokken zijn bij deze Stad van Morgen beweging kwam doordat we de werkwijze in Eindhoven al 5 jaar succesvol toepassen in samenwerking met de gemeente op gebied van luchtkwaliteit en gezondheid. Maar dat kwam niet gemakkelijk tot stand. Een stad en stadsbestuur is namelijk een apart fenomeen in het menselijk bestaan.
Perverse verstedelijking
In Eindhoven nemen we dan wel pioniers-stappen maar vele andere gemeentes staan daar nog ver van af. Het is enorm interessant als stichting om dat fenomeen handen en voeten te geven door de kennis in kaart te brengen van stedelijke, maatschappelijke of bestuurlijke bewustwording en de spanningen ertussen. De spiegel werd voorgehouden dat gezonde verstedelijking weliswaar die avond tot de nobele uitdaging behoort maar in de praktijk haaks staat op de gangbare bestuurscultuur van een stad. De geschiedenis van de stad is namelijk nooit gestoeld geweest op gezondheid.
Steden zijn historisch geborgen rondom zelf gedeclareerde grondheersers, mensehouderij, vastgoedspeculatie, schulden, verdediging tegen agressie van anderen, handel en evenementen. In een stad draait uiteindelijk alles om geld omdat de stad consumeert middels de agressieve import van basisbehoeften en verder niets anders produceert dan ongezondheid op vele fronten. Dit decadente van steden zorgt tevens voor verblinding van burgerschap en bestuur over de consequenties hiervan op de leefomgeving en gezondheid. De stadsbewoners en gebruikers identificeren zich amper met klimaatverandering, verzurende zeeën en onzichtbare luchtvervuiling, maar des te meer met beschikbare bronnen van geld door georganiseerde arbeid, uitkering of pensioenen, met alle luxe van gemaksdiensten dat zo’n pretpark-achtig luilekkerland als een stad aanbiedt. 90% van de beslissingen van de bestuurslaag in de stad gaat over het in stand houden en uitvergroten van deze patronen, die in geld worden uitgedrukt om ze te belasten en zo de groei, de voorzieningen en de bureaucratie te kunnen financieren.
5000 jaar verstedelijking op basis van alles behalve gezondheid
Gezondheid wordt vertaald naar een kostbaar zorgsysteem dat repareert wat de decadentie kapot maakt. Nooit is vanuit de stad rekening gehouden met de natuur of de natuurlijke omgeving. De stad investeert in beton, asfalt en glas waardoor de vervuiling evenredig groeit met de economische bloei. Ondertussen speculeert het geldsysteem met de natuurlijke omgeving om in haar basisbehoeften te voorzien (voedsel, water, energie, grondstoffen en recreatie). De producten worden zo goedkoop mogelijk ingekocht om zo duur mogelijk in het stadssysteem te worden verkocht omdat daar de winst geprojecteerd wordt. Tegelijkertijd pleegt men roofbouw op de zee, de bodem en de lucht, en daarbij het leven op aarde. 7 miljard mensen op aarde, waarvan 70% zich heeft gevestigd in steden, levert een levensgevaarlijke situatie op van pervers en vaak hypocriet geldgedreven “democratisch” bestuur over onbewuste massa’s die puur gefocust zijn op consumeren door eigenzinnig te overleven in een materialistische jungle met een alles vernietigende mentaliteit en goederenstroom uit een leeggeroofde aarde. Men vindt het op alle niveaus in de stad zelfs grotendeels normaal dat dit gebeurd.
We kunnen derhalve concluderen dat alle grote problemen op aarde veroorzaakt worden door de steden en dat de steden zich er amper mee identificeren omdat ze zichzelf in stand houden door intensieve navelstaarderij. De landelijke overheden drijven op het consumptievermogen van de steden en de logistieke processen die ze economisch verbinden. De gevolgen wereldwijd zijn catastrofaal voor alle leven op aarde, inclusief de mens.
Voor iemand in de stad is het moeilijk te begrijpen dat de problemen wereldwijd door de steden worden veroorzaakt.
Gezonde cocreatie
De discussie tijdens het diner was een confrontatie met deze spiegel. De “omgekeerde wereld”, zoals men de Stad van Morgen noemt. Door de menselijke kernwaarden te identificeren en voorop stellen worden we ons al snel bewust van de decadentie van die oude wereld die ons omringt, inclusief het bestuur dat het in stand houdt. Socrates zei ooit: “Je kunt je leven lang vechten tegen het oude of al je energie steken in het creëren van het nieuwe”. Sustainocratie is dat nieuwe, een commitment voor de kernwaarden van ons bestaan en daarna de democratische afstemming van onze prioriteiten om de harmonie te bewaren in een veranderende werkelijkheid. Het is voor de traditionele stadsbestuurders natuurlijk moeilijk te aanvaarden als men in de transitie is komen te staan tussen de ene werkelijkheid en de andere. Half ontkennen en half aanvaarden is dan ook de veiligste weg vooruit. “Gezondheid moet wel een business case worden” is een veel gehoorde oudetijdse opmerking terwijl de andere werkelijkheid aantoont dat gezondheid nu juist een basisverantwoordelijkheid is en geen handel.
De levende natuur is gezondheid gedreven. Alles dat ons als levend ecosysteem omringt is altijd gezond. Als dat niet zo is dan gaat het dood of wordt opgegeten.
De natuur is altijd gezond want anders gaat het dood
Leven is per definitie gezond. De mens is ook zo’n levend wezen dat in zichzelf altijd streeft naar gezondheid. Dat is een natuurlijke eliminatieproces in het onbewuste en een te erkennen verantwoordelijkheid als het doordringt tot het bewustzijn. Deze verantwoordelijkheid heeft de mens echter nog nooit doorzien omdat het zich structureel heeft laten verleiden tot de ongezonde mentaliteit van hebzucht, macht en controle. De consequenties manifesteren zich massaal omdat de, naar gezondheid strevende, natuurlijke werkelijkheid ons confronteert met ons eigen gedrag via de enorme tekorten die wij veroorzaken door uitputting en vernietiging van het leven dat niet automatisch zich herstelt met nieuw leven. Het ontbreken aan natuurlijke groep empathie met de natuur bij de mens zorgt ervoor dat wij onszelf niet kennen en nu een spiegel voorgehouden krijgen door catastrofes, crisis en chaos. Steden zijn de aangewezen structuren die onderhevig zijn aan bewustwording door de kwetsbaarheid die ze gaan inzien maar ook de verantwoordelijk die ze dragen voor de grote problemen (die ze vaak niet inzien door de verkeerde prioriteiten en blindheid voor het grotere geheel) en lange tijd hebben ontkend. Het is niet vreemd dat de grote handelscentra langs de zee het eerste geconfronteerd worden met klimaatverandering door de stijgende zeeniveaus. Het is ook niet vreemd dat de steden op kruispunten in het platteland steeds slachtoffer zijn geweest van de enorme fluctuaties in de economie omdat met afhankelijk werd van goederenstromen in plaats van lokale zelfredzaamheid.
Naar mate de stress zich opbouwt in en rondom steden dringt het bewustzijn verder door. De verantwoordelijkheden manifesteren zich en openbaren zich in het spanningsveld. Het benoemen van de uitdaging is een eerste stap naar de oplossing. Daarom is het proces dat we via het diner zijn gestart een ongekende eerste stap, een blijk van gezond verstand en wens tot verandering. Maar de oude wereld overheerst nog terwijl de nieuwe wereld zich openbaart. Om de nieuwe wereld ruimte geven vragen wij de overheersende geldgedreven politieke sturing een stap opzij te doen en zich als overheid te verbinden aan de kernverantwoordelijkheid, samen met anderen die ook die verantwoordelijkheid delen. In de hiërarchische ontwikkeling van geldafhankelijke werkelijkheid was de overheid vooral met zichzelf bezig geweest in plaats van haar dienstbare rol naar maatschappelijk stabiliteit en zelfbewuste menselijke vooruitgang.
In de ruimte die ontstaat positioneert de Stadvan Morgen haar Sustainocratische samenwerkingsprocessenZo is AiREAS (luchtkwaliteit en volksgezondheid) ontstaan
De transformatie wordt dan ook vormgegeven buiten de gangbare hiërarchie om. De andere spelers in de maatschappelijke context (burgers, ondernemers en onderwijs) van kernverantwoordelijkheden hebben namelijk net zo’n grote slag te slaan als de overheid. Die omslag gebeurt niet de een na de ander maar allemaal tegelijk. Samen gaan we de transitie aan met het oog op leren leven, gezond leven, als mens maar ook onze hulpmiddelen. De mens en haar natuurlijke verbintenis is sturend vanuit de kernwaarden en niet individuele belangen. De omslag is gigantisch en intensief maar niet onmogelijk. De Stad van Morgen heeft drie stappen geïntroduceerd:
Stap 1: Economische en Politieke sturing loslaten. Dat geldt voor alle deelnemers aan het proces, niet alleen de overheid bestuurders.
Stap 2: In de ruimte die ontstaat nodigt de Stad van Morgen uit tot het vormen van waardengedreven en multidisciplinaire coalities. Bij het aanvaarden van de uitnodigen stappen de betrokken partijen uit hun oude werkelijkheid om (tijdelijk) de smaak te maken van de nieuwe.
Stap 3: De waardecreatie vindt plaats en levert resultaten. Deze worden geborgen in de coalitie voor uitvergroting wereldwijd met een royalty afspraak. Ondertussen kijken de coalitiepartners naar de oude werkelijkheid om te zien welke obstakels er zijn die de kernverantwoordelijkheden in de weg staan. Er ontstaat zowel een nieuwe democratie, een nieuwe economie en een nieuw politiek verhaal.
Dat alles geldt niet alleen voor de steden maar ook de overkoepelende overheden die niet meer uit gaan van de typisch stedelijke benadering van noodgedwongen economische groei door afhankelijkheid en tekorten, maar harmonisering van symbiose door eigen samen-redzaamheid, productiviteit en overvloed.
Door de nieuwe inzichten ontstaan nieuwe relaties
Tijdens de drie stappen presentatie kwamen ook de resultaten van Stad van Morgen Eindhoven met AiREAS aan de orde. De ongekende innovaties, unieke nationale en internationale publicaties als ook de wereldwijde aandacht zorgen voor een bevestiging van de aanpakt en een bron van inspiratie voor de andere steden.
De diversiteit aan resultaten van AiREAS waren onvoorspelbaar maar zijn stuk voor stuk vernieuwend
Stad van Morgen 