Ik heb nu 10 blogs geschreven over de grote omslag, de enorme inspanning die de mens moet leveren om over 250 jaar nog te bestaan als levende soort op Aarde. Zo serieus is tegenwoordig de uitdaging maar de immorele tegenkrachten van allerlei oude (economische) belangen, machtsposities en afhankelijkheden staan de veranderingen in de weg. De gevolgen zijn niet te overzien en laten zich beschrijven door ontzettend veel menselijk leed dat om ons heen zichtbaar is, groeit en steeds dichterbij komt.
Nederlanders hebben alle belang bij bewustwording gezien de enorme consequenties van klimaatverandering op onze bevolking.Eén van de roepen om verantwoordelijkheid
Kunnen we er wat aan doen? Zeker, en dat laten héél veel mensen in de wereld ook zien. Maar is dit genoeg voor de omslag? Zijn we op tijd? Dat is nog maar de vraag. Natuurlijk is dit het proberen waard. Beter laat dan nooit.
De ene blog is wat langer dan de ander. In elk belicht ik de grote omslag vanuit een bepaald gezichtspunt, soms met noodzakelijke, verbindende déjà vus, doch meestal vanuit unieke, authentieke invalshoeken.
Blog 1: Mensbeeld
Het mensbeeld van onszelf verandert. We leren onszelf zien als zelfbewust complex wezen in plaats van geautomatiseerde systeemslaaf onder machtige controle van een hiërarchie. Ons nieuwe zelfbeeld brengt verantwoordelijkheden met zich mee.
Blog 2: Levende moleculen
Het zelfbewuste besef dat wij een samengesteld wezen zijn dat bestaat uit een harmonieuze samenwerking tussen dezelfde moleculen als in onze omgeving maakt ons ook bewust van het ontstaan van het leven zelf en de effecten van de vervuiling die wij veroorzaken. Als we ons milieu verpesten dan verpesten wij onszelf. Deze doorbraak in bewustzijn maakt dat wij ons anders opstellen ten opzichte van onszelf, de natuur en medemens.
Blog 3: Nieuw systeem
De inzichten die ontstaan geven aanleiding tot het creëren van een nieuwe menselijke organisatie. Onze huidige werkelijkheid draait om een groei economie waar wij vermeende zekerheden aan ontlenen. Maar de aandacht voor geld haalt de aandacht voor de consequenties weg waardoor de vervuiling, verkwisting en wereldwijde problemen hebben kunnen ontstaan. Een nieuw systeem is nodig waarin geld niet de hoofdrol speelt maar de menselijke waarden. Sustainocratie is zo’n organisatievorm.
Blog 4: Verantwoordelijkheid
De som van bovenstaande geeft ons een nieuw gevoel van verantwoordelijkheid. We wachten niet af tot oude, systeem gestuurde politici, bankiers of bedrijven verantwoordelijkheid nemen maar staan zelf op en starten nieuwe initiatieven, alleen en samen.
Blog 5: Ondernemen
Ondernemen betekent “iets doen”. De motivatie en doelstelling om iets te doen varieert met het huidige bewustzijn. Jarenlang draaide ondernemen om “geld verdienen” waar allerlei trucjes rond omheen werden bedacht, zoals marketing, lean management, speculatie met tekorten, bonusculturen, enz. Nu draait ondernemen steeds meer om het nemen van verantwoordelijkheid voor verduurzamingsprocessen in de maatschappij.
Blog 6: Geld
Geld wordt veelal gezien als de oorzaak van alle kwaad. Maar geld bestaat niet. Het is een menselijk bedenksel dat in een waardesysteem prima als ruilmiddel kan worden toegepast. Het is echter een duivels instrument in handen van despoten die het misbruiken door het als doel te stellen en er macht aan te ontlenen. Het probleem is niet het geld maar de manier waarop men ermee omgaat. Als dat niet veranderd dan gaat de mensheid ten onder aan de verafgoding van een verzinsel.
Blog 7: God
God wordt door vele opkomende groepering misbruikt voor het creëren van angst, door en verderf. Dat heeft niets met God te maken. Het Godsbesef wordt steeds duidelijker doordat we het ontstaan van het leven doorgronden en God een definitief plekje geven in de hele dynamiek van het leven in het Universum en op Aarde. God staat dan voor bewustzijn en harmonie als levensscheppende kracht. Alles wat de harmonie verstoort door zelfbewuste actie is immoreel en duivels, strafbaar omdat het de schepping teniet doet.
Blog 8: Arbeid
Het concept “werken” is gaandeweg verbonden geraakt aan geld verdienen. Daardoor stond het synoniem aan activiteiten die gerelateerd werden aan het industriële systeem en alles wat ervan afgeleid is. Het “nieuwe werken” is echter gerelateerd aan het scheppen van maatschappelijke waarden. Daarom dient het beloningssysteem te transformeren van industriële handel naar verantwoordelijkheid en waarde schepping.
Blog 9: Wonen
Zich ergens vestigen is geen daad van vrijheid maar een van afhankelijkheid van een sturend systeem. Men doet mee en woont, of doet niet mee en woont niet. Banken en overheden zijn degenen die de scepter zwaaien, althans in Nederland. Tekorten op de woningmarkt zorgen ervoor dat “men geen keuze heeft” en beland in de graai tengels van de belangenpartijen. Dat was slim toen men dacht de grote uitdagingen van een land op te kunnen lossen met geld en een geldgedreven overheid. De grote omslag maakt van wonen een maatschappelijk commitment dat verantwoordelijkheid eist van systeem en mens. Als dat niet meer geldgedreven is dan verandert de relatie wonen, inzet en maatschappij. Wonen zou zonder geld mogelijk moeten zijn, afgestemd op de maatschappelijke inzet van de persoon.
Blog 10: Risico besef
Geen van bestaande intense veranderingen gebeuren zonder slag of stoot. Er gaat altijd crisis aan vooraf voordat de mens zich bewust wordt. Er is een onderscheid tussen menselijk leed en systeempijn. Het systeem verandert pas al het om dreigt te vallen. Dan is het nog steeds in staat om ten kosten van de mens zichzelf staande te houden. Door het risico besef dat er straks geen mens en ook geen systeem meer mogelijk is ontstaat een verander drang. De mens moet zichzelf opnieuw uitvinden en kan dat alleen als men de vrijheid opzoekt van de herorganisatie in cocreatie en samenwerking.
Wie dan leeft, wie dan zorgt? Of wie nu leeft, daarna ont-zorgt?
Deze blogserie van 20 over de grote omslag wordt u aangeboden door Jean-Paul Close, initiatiefnemer van de Stad van Morgen en grondlegger van Sustainocratie. De blogserie gaat over de grote bewustzijnssprong van de mensheid en bijbehorende ingrijpende veranderingen in ons gedrag en maatschappijvormen.
Blog 10 – Risicobesef
Cyclus van verandering en weerstand maar onderhandeling een aanvaarding
Als we de typische psychologische cyclus van verandering bekijken dan zien we dat elke fase naadloos wordt doorlopen door de spanningsvelden van tegenstellingen.
Sinds de jaren 70 is er het besef (eg Club van Rome, Club van Budapest, Earth Charter, The inconvenient truth, Stad van Morgen) dat wij als mens bezig zijn onszelf te vernietigen. De grote omslag werd gesuggereerd maar liet op zich wachten. Net als in de eerste fase van de Stad van Morgen stuurden de klokkenluiders aan op bewustwording in de hoop dat de wereldleiders de noodzakelijke veranderingen zouden omarmen. Maar dat was niet zo. De maatschappij was net pas verwikkeld in een geldafhankelijke manier van denken waarin de problemen als kosten in geld werden gekenmerkt en de oplossing als een noodzakelijke groei-economie. (zie fase rood). Hoe meer geld er gecreëerd zou worden des te meer men zou kunnen investeren in oplossingen. Dat is de basis geworden van de vele ontkenningsstrategieën van machthebbers en geldwolven die als maatschappelijke criminelen vanuit blinde zelfovertuiging zand gooien in de raderen van het algemene bewustzijn uit eigenbelang. Lange tijd werden we zo gevangen gehouden in de immorele onderkant van de cyclus tussen bureaucratie, behoud en groeibelangen terwijl de spanning van vernietiging zich opbouwde. Ondanks deze verwerpelijke manier van doen is deze mens eigen en van alle tijden. Bedenk bijvoorbeeld hoe lang religie de wetenschap van een ronde Aarde of ons zonnestelsel heeft tegengehouden en mensen vermoordde die het tegendeel beweerden. De motieven van macht zijn vaak met terugwerkende kracht misdadig met het eigen wetboek in de hand. Dat zien we nu ook weer ook is het even aantoonbaar dat op termijn diezelfde macht het onderspit delft, vaak op even gewelddadige wijze. De ruim 90 jarige Jacques Fresco van het Venus project deelde het podium met mij in 2010 (10 jarige viering “Earth Charter”) en wist het publiek te verrassen door alle huidige politici en bankiers rechtstreeks naar de gevangenis te verwijzen wegens de historisch bewezen immoraliteit van macht. Zoals het er nu in de wereld voorstaat heeft hij gelijk. Het alternatief van bevrijding van de individu is echter niet eenvoudig als dit niet gepaard gaat met richting, verantwoordelijkheid gevoel, empathie en samenwerking. Zijn we daar als mensheid klaar voor? We zullen zien. Ook dit is een proces.
Van urgentiebesef naar risicobesef
Risicobesef plaatst ons collectief maatschappelijk in de oranje zone terwijl velen individueel al in geel en als Sustainocratie in groen zitten. Dat betekent nog niet dat er algemeen aanvaarding is maar wel een intentie om tot oplossingen te komen die buiten de macht en bureaucratische structuren vallen. Dit zal alleen maar groeien, net als het verzet tegen de gevestigde orde.
In de blog over geld hebben we gezien dat er zoveel geld is dat het elk mens op Aarde miljonair zou maken als het gelijkmatig zou worden verdeeld. Geld schepping en groei-economie is dus helemaal niet nodig. Dat is een macht en sturingselement van despoten met maar een doel, meer persoonlijke rijkdom en behoud van status. Omdat wij allemaal ook individueel afhankelijk zijn geworden van geld voor de invulling van onze levensbehoeften hebben we individueel net zo hard meegedaan met de ontkenning. Hoe anders zouden wij geldloos kunnen overleven? Als er iets urgent moest veranderen was dat alles behalve geld. Zo is het “systeem”. We zijn massaal in steden gaan leven wegens de aanwezigheid van duurbetaalde banen om in duurbetaalde huizen te wonen, duurbetaalde luxe te kopen in duurbetaalde dienstverlening en leeggezogen materialistische productiviteit, dat uiteindelijke alle wereld ellende veroorzaakt. Haal hier geld uit weg en er blijft ogenschijnlijk niets van het stedelijke systeem over noch van de schijnovervloed die in de steden wordt aangeboden in ruil voor geld. Consumptie en productiviteit staan tegenwoordig lichtjaren ver uit elkaar en om dat te overbruggen blijkt alleen geld de gangbare oplossing met alle consequenties van dien.
De ontkenningsfase heeft naar verhouding veel te lang geduurd, misschien omdat we ons concentreerden op “de urgentie van verandering”. Urgent voor wie? Wat moet veranderen? George Bush Jr zei ooit “milieu aandacht is prima als het de concurrentiepositie van Amerika maar niet schaadt.” Urgentie is altijd afschuifbaar op de toekomst. Pas als het te laat is verandert men. Als het nog niet te laat is blijkt er altijd wel een argument om niets te doen. Crisis blijft de motor van verandering. Pas als men persoonlijk (als mens of instelling) geraakt wordt dan is men in staat om de verandering te overwegen. Daarvoor niet.
Sindsdien is er de klad gekomen in de stabiliteit van economieën. De confrontaties tussen machtsbolwerken zoals Rusland, Amerika, Europa, Midden Oosten en China met energie, voedsel, grond, zekerheden en veiligheid gevoel als speerpunten hebben het besef doen oplaaien dat de spanningen niet tot veranderingsurgentie leiden maar risico van vernietiging. Steeds meer geluiden worden gehoord dat de kwetsbaarheid van afhankelijkheid niet meer leidt tot diplomatiek overleg noch handel maar uitingen van macht, stoppen van leveringen en conflict. Nederland ziet de bui hangen en vraagt om budget voor het vergroten van de strijdmacht. Amerika heeft, door het omstreden schaliegas te gaan winnen, zichzelf los gewrikt uit de greep van Opec landen. Niet afhankelijkheid en economische handels-quota’s maakt machtig maar juist zelfredzaamheid en onafhankelijkheid. Dat is een grote bewustzijnsomslag, ook voor de instanties.
Elke, vanuit zelfbewustzijn geboren, oplossing brengt natuurlijk weer andere problemen met zich mee maar het is een teken aan de wand dat risicobesef en angst sneller leidt tot verandering dan urgentiebesef, los van de vraag of de veranderingen ook daadwerkelijk verduurzamend genoeg zijn of slechts een van de vele noodmaatregelen. Door zelfredzaamheid nog steeds vanuit de oude geldafhankelijkheid te beredeneren ontstaat een schuld door kapitaalinjecties die niet wordt gecompenseerd door een lokale circulaire of globale economie. Natuurlijk wil America ons hun schaliegas aanbieden ter compensatie maar ook wij zitten in de omslag naar onafhankelijkheid en willen liever op een gelijkwaardige manier samenwerken met de USA en anderen dan vanuit structurele afhankelijkheid.
Nieuwe, lokale waardesystemen zijn daarom aan de orde van de dag en ondermijnen verder de oude globale systeemwerkelijkheid van “machtig” geld. Dit oude geld leidt een eenzijdig leven van wereldmacht terwijl er nieuwe machten en krachten opbouwen van binnenuit. Vaak worden die nog sterk tegengewerkt maar ze zijn niet de stoppen.
De ontkennende fase voorbij
Tot voor kort was ik verbaasd over de grote ontkenning die ook van de wetenschap kwam en had besloten zelf een wetenschappelijk team en centrum op te zetten dat vanuit vrijheid werkt in plaats van gestuurd (STIR Academy). Ik besefte dat de universiteiten gefinancierd wordt door geld en derhalve de argumenten van geld wetenschappelijk verdedigden in plaats van de van daadwerkelijke kennisontwikkeling. De depressies in de geldwereld hebben gaandeweg ook de doorbraak geleverd in kennisinstellingen dat hun geloofwaardigheid en daarmee hun kredietwaardigheid in de ogen van het grote publiek ter discussie kwam te staan. Ontkenning kon niet meer op tegen de aantoonbare en groeiende bewijslast uit de praktijk. Stapje voor stapje breken de inzichten door in de media onder naam van vooraanstaande universiteiten en worden de risico’s die we lopen belangrijker dan de ontkenning ervan.
Overheden en gerelateerde instanties kunnen niet meer de concurrentiepositie boven milieu stellen, geld boven de mens, macht boven veiligheid. Ze worden afgestraft door opstanden, verzet en onderhandelingsmechanismen van de omgeving. In tegenstelling tot de opmerking van Bush zo’n 10 jaar geleden is nu de groeiende opvatting “als we geen aandacht besteden aan mens en het milieu dan schaden we onze stabiliteit én concurrentiepositie”.
De omgeving is wijzer geworden dan de systeemstructuren.
Als recent voorbeeld noemen we dat zowel het tijdschrift Wetenschap in Beeld als door de betrokken universiteiten wordt nu aangetoond dat de mens de 6e wereldwijde massa uitroeiing veroorzaakt. Ik verwijs hierbij tevens naar mijn eigen stukken over het Anthropoceen (de blijvende stempel van de mens op de ontwikkeling van het leven op Aarde, inclusief dat van ons zelf). De eerste 5 massale catastrofes die het leven op een laag pitje hebben gezet werden veroorzaakt door natuurlijke fenomenen (bijv. vulkanen en meteorietinslagen). De 6e wordt echter door een parasitair levend wezen veroorzaakt dat zichzelf schaamteloos goddelijk zelfbewust noemt, de mens! In dat 6e uitroeiingsproces staan wij zelf ook genomineerd als een van de volgende soorten die verdwijnen, en dat duurt niet lang meer. We hebben het daarom niet meer over economie of groei maar over evolutionair voortbestaan. Wie neemt verantwoordelijkheid?
Wetenschap in Beeld (editie Nr 10/2014) stelt dat 75% van het leven uitgeroeid is binnen 200 jaar.
Zo’n vernietigingsproces gaat niet in een keer. Dat bouwt zich op. Onze huidige generaties worden zich er alleen bewust van. We hoeven niet te wachten tot we zelf, en 75% andere soorten, over 250 jaar verdwenen zijn. De vele verdwenen diersoorten die ons al zijn voorgegaan door ons toedoen, of op uitsterven staan, hebben het ecosysteem al zodanig verstoord dat het proces nagenoeg onomkeerbaar lijkt. De effecten van vervuiling en misbruik doen de rest. Pas als de mens weg is of zich in samenhang onherroepelijk aanpast zal de grote omslag plaatsvinden en een nieuwe fase van levensevolutie ontstaan, met of zonder mens. Hoe die nieuwe fase eruit ziet is nu nog in handen van de mens zelf.
Een ander voorbeeld is dat de Universiteit van Montana heeft aangetoond in een grote stad dat luchtvervuiling schade aanricht in het immuunsysteem van jongeren waardoor er ontstekingen in de hersenen plaats vinden die kunnen leiden tot allerlei stoornissen, zoals alzheimer. In het Stad van Morgen initiatief AiREAS besteden we aandacht aan deze constatering en proberen er wat aan te doen. We nemen het mee in onze gezondheid gedreven aanpak voor Eindhoven met betrokkenheid van 1000-den burgers mits daarvoor de nodige support komt uit de overheid.
Technologie helpt als middel
Terwijl technologie heeft geleid tot een Big Brother situatie van afluisteren, manipuleren, automatiseren, in handen van machthebbers en bureaucraten is dezelfde technologie ook instrumentaal voor het aantonen van de schandalen die veroorzaakt worden. Denk aan wikileaks, drones die vervuiling en watermisbruik aantonen, de opnames van criminelen en misdadigers die op internet terecht komen, enz. Zie hier een documentaire trailer over ons broodnodige drinkwater…
We roepen onszelf ter verantwoording voor ons eigen gedrag en daarbij degenen die macht op ons uitoefenen. Ik ben het op genuanceerde wijze eens met Benjamin Franklin hieronder. Autoriteit is iets anders dan macht, meedoen is ook autoriteit. Mijn eigen opvatting is “Het is de eerste verantwoordelijkheid van iedere burger om macht te verwerpen en autoriteit ter discussie te stellen ten behoeve van duurzame menselijk vooruitgang“. Dat zou het motto kunnen zijn van Sustainocratie, de democratie met een menselijke missie”.
Verantwoordelijkheid en Autoriteit of Macht?
Consequenties van risicobesef
De recente 70 jarige herdenkingen van de bevrijding van de tweede wereldoorlog, en in november het 100 jarige einde van de eerste wereldoorlog, worden met vlaggetjes, V – tekens, zwaaien en dankbaarheid feestelijk ervaren. Maar ondertussen worden de schrikbarende beelden van Syrië, Oekraïne, de MH17 met 298 onschuldige mensen, Afrikaanse vluchtelinge kampen, gruwelijke onthoofdingen door ISIS, enz door velen ineens ervaren als “wij hebben dit ook gehad”. De verhalen van opa’s en oma’s, de overgebleven haat nog van ouders die herinneringen doorgeven aan kinderen, tonen dat het leed ook hier nog steeds onder de oppervlakte ligt. Niemand wil oorlog maar men is zich in groeiende mate bewust dat we er zelf op aansturen door de levensstijl die wij gemakzuchtig hebben aanvaard door autoriteit niet op tijd ter discussie te stellen en ons welzijn onhoudbaar blijft als we er zelf niet de schouders onder zetten.
De consequenties van het risico besef zijn vooral in het gele stuk te vinden van de veranderingscyclus:
Gebeurtenissen bouwen zich op en bewijs ook
Het komt steeds dichterbij of raakt mensen persoonlijk
Men wordt bewust van essentiële maatschappelijke voorwaarden, waarbij “veiligheid” een nog grotere drijfveer is dan gezondheid of zelfredzaamheid
Macht wordt steeds vaker afgewezen en vergruisd
Autoriteit wordt getoetst aan bewustwording en nieuwe werkelijkheden
Men gaat op zoek naar eigen innovatieve oplossingen
Men kopieert inspiratie van anderen
Men verbindt desgewenst in co-creatie
Sustainocratie
Sustainocratie is op dit moment de meest complexe vorm van maatschappelijke transitie door cocreatie (groene deel). In een wereld waarin eigenbelang heerst is co-creatie een fenomeen dat altijd noodzaak gedreven blijkt en daarna weer snel in de vergetelheid raakt. Stad van Morgen concentreert zich daarom op de “hotspots”, de belangrijkste complexe aandachtspunten, van een gebied waar ALLE partijen tegelijk bereid zijn zich in te zetten. Dat is alleen het geval wanneer de nood het hoogst is. Als de nood nog niet het hoogst is dan doet een ieder voor zich zijn best vanuit de eigen fase van bewustwording en gezichtsveld. Ook wanneer het co-creatiepunt voorbij is en nieuwe samenhang is gevonden dan willen de partners graag hun eigen gefragmenteerde stukje weer oppakken en uitvergroten. De kunst in Sustainocratie is om de maatschappelijke innovatie cyclus zo dicht mogelijk bij huis en zo effectief mogelijk draaiende te houden vanuit blijvende samenhang. Dat vergt inzet en vertrouwen van alle partijen in het proces.
Van rood naar oranje
Samenvattende kunnen we stellen dat we van de management fase rood van verzet zijn overgestapt naar de oranje fase van chaos, angst, onderhandeling (vooruit of achteruit?) per hotspot en uiteindelijk aanvaarding van nieuw bewustzijn. Dat neemt niet weg dat een belangrijke groep is doorgestoten naar hete geel van bewustwording en aanpassing. Zij benutten de chaos en onderhandeling om vooruitgang te boeken in plaats van zich weer te laten verleiden tot het herbeleven van het verleden. Kortom, we beginnen verantwoordelijkheid te nemen in plaats van erom te vragen.
Het eerste lustrum is een feit. Op 25 juni 2009 vond de presentatie plaats van de Stad van Morgen.
Er is sindsdien veel gebeurd dat niet altijd even zichtbaar is omdat de aandacht vooral gaat naar de praktische samenwerkingsvormen AiREAS, VE2RS en STIR Academy die uit de Stad van Morgen zijn ontstaan. Eindhoven (en Noord Brabant) is de experimentele basis geworden om grenzen te verleggen met een maatschappijbeeld waarin de natuurlijke, evolutionaire mens centraal staat en niet het machtssysteem. Sustainocratie werd als verduurzamend werkwoord in 2012 geïntroduceerd om zich functioneel en ideologisch te onderscheiden van de geld-afhankelijk gemaakte democratie.
Natuurlijk zijn we trots op de parels van verduurzamende samenwerking die we met veel duurzettingsvermogen en inzet hebben kunnen borgen en zichtbaar maken.
De stand van zaken anno 2014 is dat AiREAS drie concrete waarden heeft gecreëerd die uitvergrootbaar zijn in de wereld:
Het zichtbaar maken van het sustainocratische samenwerkingsmodel, multidisciplinair met burgerinitiatief en participatie als kern van de maatschappelijke transitie en nieuwe waardecreatie
Het ILM meetsysteem: real time, low cost en fijnmazig
De kennisopbouw van multidisciplinair samenwerken, inclusief burgerparticipatie (quadruple helix)
AiREAS heeft nog veel meer waarden zichtbaar gemaakt die gaandeweg tot uiting komen. De vervolgstappen zijn:
AiREAS als action cluster positioneren voor de Europese steden (Smart Cities)
Local AiREAS Eindhoven verder verdiepen door de tastbare verbinding met wijkinitiatieven en gebiedsontwikkeling (gezonde stad)
Local AiREAS uitbreiden naar andere steden en gebieden in Nederland en de wereld.
STIR Academy – wereldwijd lokaal kennisdeel platform en nieuwetijdse leerschool
De leerschool richt zich op het bewustwordingsproces van de mens en de rol van de mens in de vorming van stabiele maatschappijen in een complex evolutionair proces. Het model van de menselijke complexiteit ontwikkelt zich steeds krachtiger naar mate het gebruikt wordt in de vele projecten van STIR:
De motor van bewustwording is chaos van waaruit een soort stuwkracht komt van innovatie (leiderschap) en verandering naar nieuwe maatschappelijke harmonie, maar ook een remkracht door de angst voor de chaos en wat het doet omvallen uit de oude harmonie. STIR Academy concentreert zich vooral op het zichtbaar maken van de kracht van leiderschap en de welzijnsbelofte die een harmonieuze maatschappij (symbiose) oplevert als we als mens samen er aan werken.
De menselijke complexiteit heeft zich qua inzicht geperfectioneerd,
Het historische verband in de cyclische natuur van het leven, de mens en haar omgeving is ontdekt en bevestigd,
De bijbehorende kennis over de natuurlijke tegenstellingen en emotionele brugfuncties is praktisch inzichtelijk gemaakt
De praktische vertaalslag tussen kennis delen (zijns ontwikkeling) en omzetten in verandering (doen ontwikkeling) is waargemaakt en erkent door het verstrekken van de eerste oorkondes
Het blootleggen van de juridische staatskundige tekortkomingen van de huidige systeemcomplexiteit en uitnodigen tot juridische transformatie
De internationale aandacht is gevestigd op het gedachtegoed door het bewustzijn van chaos die zich overal voordoet en tot zoekende actie leidt van zelfbewuste mensen en bestuurders.
De vervolg stappen zijn dan ook duidelijk:
STIR Academy als wereldwijd netwerk uitbreiden met lokale hubs voor het delen van kennis en goede voorbeelden,
De oude maatschappijvormen uitnodigen en helpen zich te transformeren volgens het menselijke complexiteit model (van macht naar autoriteit)
Het nieuwe leersysteem gaandeweg uitbreiden zodat het alle lagen van de bevolking bereikt vanuit menselijkheid, bewustwording en duurzame menselijke vooruitgang
Sociale, bestuurlijke, bedrijfskundige, juridische en economische transities blijvend helpen middels uitnodiging van leiderschap en nuancering van management praktijken en het betrekken van kernpersonen bij evolutionaire processen.
VE2RS en FRE2SH
Terwijl AiREAS het “onzichtbare zichtbaar maakt” en STIR Academy ons helpt in onze bewustwording is VE2RS (in het Engels FRE2SH) bezig met de complexe vertaalslag naar de praktische werkelijkheid van het dagelijks leven van ons allemaal. “Verander de wereld en begin bij jezelf” wordt in de praktijk gebracht door iedereen die iets vernieuwend doet met elkaar te verbinden op buurt of wijkniveau. VE2RS creëert fiets en wandelroutes, organiseert bijeenkomsten, neemt zelf initiatief (bijvoorbeeld 1oo appelbomen in de openbare ruimte) en legt langzaam de lat hoger in co-creatie naar mate het draagvlak groeit.
Fietsroute duurzame initiatieven Gestel
VE2RS heeft de uitdagende wereld van zelfredzaamheid vanuit zelfbewustzijn bloot gelegd en inhoud gegeven. Dat staat veelal haaks op de oude systeembelangen van een consumptie gedreven geldafhankelijke economie maar dat spanningsveld aanvaarden we stapsgewijs naar mate de basisbehoeften aan voeding, energie, zorg voor elkaar, enz zich manifesteren in de maatschappij.
VE2RS en de regionale ontwikkeling
Burgerinitiatieven, verantwoordelijkheid-name en participatie is ongekend in een maatschappij die traditioneel aangestuurd wordt vanuit de macht van “het systeem”. De omslag die door de Stad van Morgen gaandeweg wordt veroorzaakt heeft geen precedent in de geschiedenis en wordt zowel vernieuwend (leiderschap) als bedreigend (management) ervaren. Het natuurlijke spanningsveld is actief als partner van de Stad van Morgen waardoor er steeds meer aanspraak wordt gedaan op de mens, creativiteit en samenwerking in plaats van het vertrouwen op de hulpmiddelen.
Bewustwording is de gewaarwording van een grotere werkelijkheid én de consequenties van ons functioneren
5 jaar
In de natuurlijk ritmes is 5 jaar geen echte maatstaf. 7,7 en 54 jaar wel. Het is wél leuk om stil te staan bij de vele initiatieven die de Stad van Morgen heeft genomen in deze 5 jaar. Boeiend is te zien dat geld daarin amper een rol heeft gespeeld. Wanneer geld in beeld kwam dan werkte het verstorend in de processen omdat het de oude tijd deed opleven, hebzucht en eigenbelang aanwakkerde en cocreatie teniet deed. Met een lege tafel, een gemeenschappelijk hoger doel en veel menselijk talent, bleek alles mogelijk, ook de uiteindelijke investering van geld als één van de inzetbare middelen.
Dat inzicht heeft de basis gelegd in de Stad van Morgen van de transformatie economie, de nieuwe economie die ontstaat ná het ontstaan van nieuwe waarden uit cocreatie. Deze blijkt niet te plannen maar ontstaat onder de juiste voorwaarden van open, onbevooroordeelde, doelgerichte samenwerking. Dat is misschien wel de belangrijkste waarde die de Stad van Morgen toevoegt aan het geheel.
De volgende 5 jaar zullen daarom in het teken staan van het uitvergroten van de waarden die gecreëerd zijn in de laatste 5 jaar en daaruit de nieuwe maatschappij en economie laten ontstaan. We zien daarin een aantal boeiende ontwikkelingen:
De lokale circulaire economie van zelfredzaamheid (nieuwe waardesysteem)
De lokale economie van gedragsverandering (aanvullende waardesysteem)
De wereldwijde transformatie economie “local 4 local 4 global”
De transformatie van de hele systeemcomplexiteit
De oplossing gaandeweg van wereldissues
Dit gaat natuurlijk gepaard met de geweldige teloorgang van de oude systemen en de aanpassingen die de vele grote en kleine belangenpartijen zullen moeten ondergaan. Daarin zit vsnzelfsprekend het grote risico dat de oude belangenpartijen het verzet zo hoog op blijven voeren dat het leidt tot spanningen, botsingen en zelfs oorlog.
De optimistische opvatting van de Stad van Morgen is dat in de huidige werkelijkheid het bewustzijn de overhand neemt en de transitie met diplomatie en het goede voorbeeld weet te doorstaan omdat de agressieve vorm van chaos niet meer door de mensenwereld kan worden geaccepteerd noch gedragen. Wij, binnen onze mogelijkheden, dragen allen ons steentje daaraan bij.
Op naar de volgende 5, 10, 100 en 1000 jaar, met dank en uitnodiging aan allen die er deelgenoot van zijn door inzet, talent en betrokkenheid. Dat zijn ondertussen vele tien-duizenden mensen, vele honderden instanties en vele tientallen initiatiefnemers. Stad (zelfbewuste mens, maatschappij en duurzame vooruitgang, Sustainocratie) van Morgen zijn we per slot van rekening allemaal.
De zonovergoten zondagmiddag van 22 juni stond in het teken van de start van VE2RS in Stratum. Wilma Slomp had in enkele maanden tijd een gemotiveerd team opgezet dat het samenwerkingsverband koppelde aan het platform van het wijkgerichte Stratum aan Zet initiatief.
Een deel van het VE2RS team
VE2RS is een coöperatieve samenwerking om in de wijk zo veel mogelijk “zelf” te doen op gebied van voedsel telen, energie opwekken en besparen, leren van elkaar, recreëren en projecten samen doen waar we allemaal baat bij hebben. “Zelfredzaamheid” noemen we dit. We stellen dat “alles wat je zelf creëert hoef je niet in te kopen waardoor je misschien geld over houdt voor andere dingen”. Binnen een stad is zelfredzaamheid een grote uitdaging wegens ruimtegebrek en de manier waarop een stad historisch is opgebouwd als concentratiepunt van distributie en handel. Volgens de Stad van Morgen is zelfredzaamheid een belangrijk kenmerk voor een moderne stad die een balans tracht te vinden tussen afhankelijkheid en onafhankelijkheid van voorzieningen van buiten de stad. Afhankelijkheid maakt de stad kwetsbaar voor tekorten en onafhankelijkheid juist niet. Daarnaast levert zelfredzaamheid een lokale economie en arbeid op die belangrijk is voor de menselijke maat en de betrokkenheid van de stadsbewoners bij hun eigen welzijn.
Stapje voor stapje
De stadsmensen zijn niet gewend om zelfredzaam te zijn en ook niet om spontaan samen te werken. De uitdaging is daarom niet alleen praktisch en technisch maar ook cultureel en bestuurlijk innovatief. Van 0% zelfredzaam naar 10% zelfredzaam is al een gigantische transformatie. Van 1% naar 50% zal een stuk gemakkelijker zijn. Het begint stapje voor stapje door het begrip en de belangen gaandeweg zichtbaar te maken naar mate ze ontstaan.
Daarom besloot VE2RS allereerst de duurzame initiatieven in de wijk in kaart te brengen en met elkaar te verbinden middels een fietsroute, een website en onderling contact.
Fietsroute VE2RS Stratum
Er zijn steeds meer mensen die vanuit noodzaak of inzicht initiatief nemen in de stad. Het geeft geen zin om steeds het wiel uit te willen vinden. Het is veel interessanter om de initiatieven zichtbaar te maken zodat ze de kans krijgen zich te consolideren in het stadsbeeld en de dynamiek zich verspreidt in een natuurlijk groeiproces.
De lat verhogen
De volgende stap is om de lat wat hoger te leggen en de lokale economie tot leven te brengen middels de uitwisseling van goederen en diensten, het stimuleren van samenwerking en het toevoegen van kennis en technologie aan de zelfredzame ontwikkelingen. Overvloed kan worden verhandeld via de traditionele kanalen terwijl zelfredzaamheid zich kan uitbreiden naar waarde ontwikkeling op gebied van zorgzaamheid naar elkaar (GroZ), nieuwe mobiliteit en infrastructuur, innovatieve onderlinge relaties, leefbaar wonen en zelfs lokale waardesystemen die het noodlijdende Euro systeem ontlasten. Als wordt meetbaar via AiREAS.
Die stappen worden de komende jaren gezet door de basis steeds sterker te maken en op het fundament van bewustwording de nieuwe Stad van Morgen te bouwen.
Ooit van de poort naar “de hemel” gehoord? Het is een poort die we in elk leven meerdere malen door lopen voordat deze zich aan ons bewustzijn openbaart.
Ook hele maatschappijen komen de poort tegen zoals historisch gemarkeerd in onze geschiedenis boeken. De 70 jarige viering van D-Day markeerde zo’n historische poort.
In bovenstaande tekening is de poort aangeduid. Boven de horizontale lijn wordt ook wel “de hemel” genoemd, onder de lijn “de hel”. De evolutionaire cyclus is zoals een tekening van Esscher. Steeds betreden wij de hemel om dan weer in de hel terecht te komen voordat de poort zich weer openbaart. Vooruitgang noemen we dat.
Ondanks D-Day staan we wederom op de stip van crisis. Men prijst het leiderschap van destijds dat hen de management authoriteit van nu heeft gegeven waarmee men het verkwanselt. Men is niet in staat het nieuwe leiderschap op te brengen. De poort is niet in zicht. Weet u waarom?
Gastdocent van de avond was Koos Groenewoud, co-auteur van het boekje ” authentieke leiders, echte leiders”
Als eerste kwam Titus aan het woord omdat hij Koos had aanbevolen voor het college. Titus vertelde zijn persoonlijke verhaal over opgroeien in de duale wereld van tweelingbroers, het loslaten en zichzelf vinden in een bewustzijn doorbraak. Ook zijn werk in de Rabobank wist hij te relativeren vanuit een koude systeem-gedreven manager naar een warme empathische luisteraar en initiatiefnemer van dienstbare processen. In dat transitie proces ging hij op zoek naar kennis en inspiratie. Zo kwam hij o.a. bij Koos terecht.
Koos kon aansluitend ook stukje bij beetje zijn persoonlijke verhaal vertellen op vragende uitnodiging van Jean-Paul. Het ging even helemaal niet over dienend leiderschap maar over het prijsgeven van de bevlogen authenticiteit van Koos zelf. Voor Koos kwam zijn persoonlijke doorbraak in bewustzijn pas op latere leeftijd (“als ik 10 jaar eerder wist wat ik…….”). Lange tijd was hij manager geweest met lange werkweken en verantwoordelijkheid over groepen mensen waar hij positieve en negatieve ervaringen had opgedaan. Bij een ziekteproces van zijn echtgenote kwam de eerste bewustwording dat het leven meer omvat dan persoonlijke groei om de erkenning van anderen. Onvoorwaardelijke dienstbaarheid naar de ander drong door waardoor zijn vaderschap, en later het opa zijn, ineens ook meer betekenis kreeg.
Na een korte pauze kon Koos zijn broodwinningsverhaal vertellen. Leiderschap coachen is namelijk zijn levensmissie en werk geworden met het persoonlijke doel om een nieuwe leider per week toe te voegen aan de maatschappij. Waarom? “Omdat we toe zijn aan de enorme verandering. Het gebeurt en zo laat ik ook wat achter dat belangrijker is dan een eigen huis van 4,5 ton of zo.”
Zijn presentatie is doorspek met wijsheden van mensen die hem inspireerden, samengevoegd in een leiderschapsbeeld dat door Koos zelf wordt verwerkt. Veel van de inzichten zijn bekend terrein in het college en een feest van herkenning, aangevuld met leuke filmpjes.
Uiteindelijk verzocht Jean-Paul om met Koos van plaats te wisselen. Koos werd zo uitgenodigd om kennis te maken met de holistische benadering van menselijkheid en de vele scenario’s waarin mensen en organisaties zich kunnen bevinden. De benadering bevestigde de presentatie van Koos en nuanceerde het binnen de fasen van de mens en cyclische complexiteit die we doormaken. Jean-Paul hanteerde het menselijke complexiteit en evolutie model door de 4 bewustzijnsfasen te verenigen met de transitie tussen de fasen die juist de bewustwording veroorzaakt. Steeds werd een verband gelegd met het verhaal van Koos, de theorie en praktische werkelijkheid van de aanwezige deelnemers. Zo werden leiderschap aspecten een verbinding met de persoonlijke beleving van iedereen. We zitten namelijk allemaal in het management en leiderschap proces, de plek in de cyclus verandert steeds door gebeurtenissen of voortscheidende inzichten.
Het gros van de huidige wereldmaatschappij ontwikkelt zich vanuit angst naar bewustwording maar mist leiderschap door de doorgeslagen management cultuur (Jean-Paul)
Conclusie
Leiderschap gaat primair om zelfbewustzijn. Zonder de duidelijke “ik ben” doorbraak ontbreekt het zelf-vertrouwen voor leiderschap. Vertrouwen is een bindend element in de onzekere wereld van verandering waarin leiderschap zich manifesteert. Alleen met dat fundament is dienstbaarheid met empathie, gelijkwaardigheid, respect mogelijk. Jean-Paul identificeert een duidelijke evolutionaire lijn waaronder men bezig is met overleven in een confronterende werkelijkheid met angst, agressie, opportunisme, individualisme, concurrentie, hebzucht en wantrouwen. Dat is de management wereld van controle en efficiëntie. Volgens Jean-Paul is de huidige wereld van economie een grote management cultuur vol angst en zonder leiderschap.
Boven de lijn is de doorbraak naar zelfbewustzijn met aanpassingsvermogen en harmonie. Het is de vreedzame wereld van persoonlijk leiderschap, inzicht, empathie en cocreatie vanuit passie, gelijkwaardigheid en respect voor elkaar. Leiderschap komt voor uit wat men wil bereiken niet wie het eigenaarschap heeft over het doel. Steeds meer individuen breken door in het zelfbewustzijn. Er zijn ook steeds meer cocreatie initiatieven zichtbaar ook al is het onbekend terrein voor de meeste mensen en instanties.
De avond sloot af met de uitwisseling van boekjes tussen Koos en Jean-Paul.
Samenwerken is aan de orde van de dag. Hierbij een aantal termen die we veel horen:
Cooperatie: Een formele vorm van samenwerking met leden. Triple Helix: de samenwerking tussen bedrijven, overheid en kennisinstellingen. Quadruple Helix: de samenwerking tussen overheid, bedrijven, kennisinstellingen en burgerparticipatie. Sustainocratie: als quadruple helix maar met een hoger menselijk doel binnen de context van “global issues, local solutions”. Action Clusters: begrip uit het Europese Smart City project waar lokale groepen samenwerken voor concrete duurzaamheid doelstellingen.
Er zijn zelfs totaal nieuwe beroepen die gericht zijn op het creeren van samenwerkingsverbanden:
Chief Resilience Officer: Term geintroduceert door de Rockefeller Foundation – Iemand die dwars door de verzuiling heen de samenwerking mogelijk maakt voor verduurzamingsdoelstellingen.
Sustainocraat: Term geintroduceerd door de STIR Foundation (Stad van Morgen) – Een onafhankelijk persoon, of groepje personen, die zorgt dat multidisciplinaire samenwerking mogelijk wordt op basis van gelijkwaardigheid zonder hierarchie.
Nieuwe manier van werken:
Wat al deze ontwikkelingen met elkaar gemeen hebben is dat het nieuwe eisen stelt aan onze manier van werken. In de doorgeslagen individualisering zijn we niet gewend om samen te werken, samen resultaten te boeken en samen van de resultaten te genieten. We zien dat samenwerking niet alleen iets is aan de overleg tafel maar dat het ook door de hele achterban vertaald dient te worden naar commitment en inzet. Dat is lastig als we te maken hebben met de traditie van muren tussen verzuilde instanties en belangen. Samenwerker is een nieuw arbeidprofiel in instanties en een nieuwe werk benadering in de arbeidmarkt.
Complexiteit
Het wordt nog complexer als we zien dat samenwerking op verschillende manieren gemotiveerd wordt. Er zijn groepen met een puur economische doelstelling (bijvoorbeeld technologie of R+D gedreven), andere zijn politiek getint (uit op subsidie) en weer anderen waarden gedreven (scheppen van maatschappelijk resultaat). De motivatievorm verschaft het bindmiddel, de verwachtingen, resultaten en continuiteit van de groepvorming.
De complexiteit is groot omdat we in de groepen geconfronteerd worden met allerlei belangen die zich vaak vanuit tegenstrijdigheid met elkaar verbinden. Het mens aspect wordt dan essentieel waarbij nieuwe eisen worden gesteld aan de relatie ontwikkeling om tot wenselijke resultaten te komen. AiREAS is gericht op de "gezonde stad"die door burger ondernemerschap wordt gerealiseerd, ongeacht de professionele functie van de burger
Het slagen van een samenwerkingsverband hangt dan ook sterk af van een aantal factoren. Het bindmiddel, het beoogde resultaat en de tijdlijn hangt tevens af van de nieuwe samenwerkingsprofessionaliteit van de deelnemers.
STIR Academy
Het is daarom niet vreemd dat de Stad van Morgen na alle ervaringen van vallen en opstaan de laatste jaren, in ID City Home, AiREAS, VE2RS, GroZ, enz juist dit samenwerkingselement specifiek benadrukt in de leerprogrammas die wij ontwikkelen en toevoegen aan de nieuwe Sustainocratische processen. De belangen en inzet zijn te groot om ze af te laten hangen van de onbekendheid of de leden de uitdaging wel aankunnen.
Jean-Paul Close
Sustainocraat
jp@stadvanmorgen.com
Vandaag had ik een boeiende en inspirerende filosofische “telefonische ontmoeting” met de zoon van een dierbare vriendin.
Ik hou van kinderen, hun inzichten, hun lessen, hun directheid en ontwapendheid.
Zij weten….hoe? Dat is voor velen nog een vraag….
Bij de vraag hoe gaat het met je, kreeg ik als antwoord: “Goed, alleen slechte cijfers op school”.
O oke zei ik: Heb je een idee waardoor dat komt? “Ja zei hij van sommige vakken snap ik geen bal en sommige vakken denk ik wat moet ik daar mee, saai….!”
Nu moet ik u eerlijk zeggen, deze klanken klinken mij, als moeder van meerdere kinderen, bekend in de oren. We blijven natuurlijk altijd vanuit positiviteit en mogelijkheden kijken en vragen…..
Uiteraard ben ik nieuwsgierig wat er verder achter zit en vraag hem kan en wil je mij inzicht in je vakken geven die je volgt en wat het je brengt?
“Tja, wiskunde daar snap ik geen bal van, scheikunde vind ik leuk, biologie een eitje en geschiedenis….tja wat moet ik daar mee?
Leren van fouten die anderen hebben gemaakt….? Terwijl ik vanuit het nu naar de toekomst kijk?
Dat is verleden tijd en de wereld vraagt hele andere oplossingen, voor het geheel……
Mooi inzicht….en als ik dan aan je vraag wat denk jij nodig te hebben in de toekomst, komt er linea directe het antwoord, andere mensen, alleen kan je helemaal niets…..
Ik opper: “We zijn toch altijd verbonden met andere mensen, alles is met elkaar verbonden, dat is toch waar leven uit bestaat….we zijn er en leven omdat de ander bestaat…….?”
Dat is waar zegt hij, maar heel veel mensen zien dat niet.
Gedreven door zijn wijsheid, kennis en zelfverzekerdheid ga ik nog een stapje verder…..
Ik weet van zijn ouders dat hij wel eens gezegd heeft als jullie er niet meer zijn ook al ben ik zo jong, dan kan ik uitstekend voor mezelf zorgen.
Dit is boeiend, want vanuit spiritueel inzicht is deze jongen daartoe ongetwijfeld uitstekend toe in staat, terwijl de samenleving vanuit de ratio naar deze jongen zou kijken als zielig, niet zelfredzaam en hem wellicht in een slachtoffer rol duwt.
Toch nog even nieuwsgierig naar zijn kern als mens vroeg ik hem: Hoe kijk je tegen voedsel in de toekomst voor jezelf aan? Weet je wat ik als antwoord kreeg? “Tja dat is wel een hele grote vraag hoe voeden we al die miljarden mensen in de wereld…..? Oh zei ik, dus je kijkt echt naar het geheel?
“Ja natuurlijk zei hij, hoe moet ik anders kijken?” Ik kreeg heel even kippenvel en mijn hart maakte een sprongetje.
Oh oke en dan vroeg ik? “Tja er zijn vast en zeker oudere mensen die gezien hebben hoe het niet moet en nu opstaan om alles te veranderen, maar zoals hij dan terloops zegt:
“Het is nog een lange weg, mensen houden vast aan oude zekerheden, maar het duurt niet lang meer hoor, ze raken alles kwijt”.
Daarom wil ik leren naar de toekomst en kan ik niets met deze vakken.
“Ik wil leren en leven met vragen die ik heb en daarmee samen met anderen een toekomst opbouwen”.
Na deze heerlijke ontmoeting en in dankbaarheid voor dit grote geschenk van deze 14 jarige jongeman sprak ik zijn moeder en zei: “Mag hij alsjeblieft een keer als gastdocent in ons college?”
De maatschappij is een vorm van samenleven waaraan wij zekerheden ontlenen. We zouden ons erin veilig moeten voelen,…. en betrokken. Wanneer dit niet meer zo is dan worden we ongerust, angstig zelfs, met de bijkomstigheid dat we allerter worden over om omgeving. De spanning voedt ons bewustzijn en beinvloedt ons gedrag en de keuzes die we maken.
In 2009 zei de Chinese schrijfster Lulu Wang tijdens een gesprek over Oost en West met Jean-Paul Close “een oude Chinese opvatting leert ons dat als een mens 70% krijgt wat ie nodig heeft en 10% ergernis, de maatschappij zich vooruitstrevend ontwikkelt”.
Behoefte, noodzaak, ergernis zijn drijfveren voor inzet. Maar bewustwording zorgt dat die inzet ook waarde gedreven is. Het is allemaal een vorm van energie die zorgt dat wij open gaan staan voor prikkels die wij anders niet zouden waarnemen. Zo’n maatschappelijk spanningsveld is bewust en onbewust voelbaar maar beinvloed altijd ons gedrag en de keuzes die we maken. Het spanningsveld in beeld gebracht
Bewustzijn als veranderaar
Hoe meer we open gaan staan voor de ontwikkeling van dit spanningsveld des te meer aanspraak we maken op onze innerlijke vermogens om ermee om te gaan. Angst of onzekerheid zijn prikkels die ons motiveren op zoek te gaan naar het tegenovergestelde. We zijn bereid dingen te doen die verandering teweeg brengen bij onszelf, onze omgang met anderen en in onze opvattingen rond de diversiteit aan keuzes die we maken. Bewustwording is zo een motortje van verandering.
Verandering? Maar wat?
Bewustwording is lastig. Het raakt het geweten met praktische en ethische vraagstukken. De vragen zijn gemakkelijk te stellen maar de antwoorden erg moeilijk te vinden. Wij (Stad van Morgen) noemen dit “de complexiteit”.
Vaak is een minieme gedragsverandering al voldoende om een geheel nieuw levenspad te gaan bewandelen. Maar de som van deze minimale zelfbewuste keuzes binnen een maatschappij hebben vaak grote gevolgen. De grote lijnen veranderen daardoor ook.
Wat verandert eerst?
Grote institutionele bedrijven en overheden plannen hun toekomst door lijntjes door te trekken uit het verleden. De toekomst voorspellen kunnen zij niet. Verandering komt door innovaties die zij introduceren bij die voorspelbaarheid. De meeste doorslaggevende veranderingen beginnen dan ook klein en bijna onopgemerkt. Ze worden pas groot als belangen van klein en groot zich verenigen. En dan zijn er nog veel onvoorspelbare risicos dat iets nooit doorstoot maar ergens in het belangenspel blijft hangen. Groot is daarom vaak bureaucratisch, log en besluiteloos maar machtig. Klein is creatief, flexibel maar kwetsbaar.
Iets anders ontstaat tijdens een grote crisis. De grote belangen vallen om en scheppen ruimte voor allerlei nieuwe initiatieven. Men is ook sneller in staat om tegen of juist om samen te werken uit eigenbelang. Men is ook op groter niveau ineens “bewust” geworden.
Riet wist ons meteen te verrassen met de vraag om eens goed rond te kijken naar alles wat blauw is. Daarna vroeg ze ons om de rode dingen op te noemen. We hadden natuurlijk niets roods gezien ook al waren die er wel. “Wat benadrukt wordt krijgt aandacht en groeit. Dat geldt voor alles, ook de positieve en negatieve dingen,” aldus Riet. Zo zette zij de toon van haar college over “weerbarstige” pubers. Haar college was doorspekt met verhaaltjes en voorbeelden uit haar docentschap. “Contact”, zegt ze, is de basis van alles. Zonder contact kom je met de pubers nergens. Daarnaast wil elk mens volgens Riet drie basis dingen:
* gehoord worden
* gewaardeerd worden
* gestructureerd weten
“Elke gedragsuiting heeft een positieve intentie”. Met elk voorbeeld zette zij een stapje in haar theorie totdat uiteindelijk het bord vol stond met een duidelijk beeld van de kijk op jongeren en houvast dat Riet hen geeft met haar aanpak.
Het bord bevat een opbouw van een aanpak
Na de pauze gaat Jean-Paul op zoek naar de mens in Riet achter de theorie. Met vragen als “waarom doe je dit?” en “wanneer kwam je eigen doorbraak in de inzichten” of “wat wil met de jongeren bereiken” werd Riet zelf aan het denken gezet. Haar reacties waren veelal opnieuw voorbeelden uit haar rijke arsenaal van ervaringen met jongeren. Haar inzichten veranderden toen ze zelf kinderen kreeg. De empathie die zij voor haar eigen kinderen op weet te brengen kon ze ook kwijt in de werkwijze op school. Het viel op dat Riet haar 3 punten toepast en jongeren uitdaagt tot het uitproberen van “iets anders”. Experimentjes noemt ze dat, een soort gedragscontract tussen docent en leerling op basis van verwachtingen die zich projectmatig moeten manifesteren. Zelfs S.M.A.R.T. kwam daarbij kijken.
De intuïtieve, praktische aanpak van Riet, die zij zelf met jarenlange ervaringsopbouw tot een bruikbaar model heeft gerationaliseerd voor deelbaarheid met anderen, werd vervolgens door Jean-Paul in context geplaatst van de evolutionaire ontwikkeling van de mens en onze maatschappelijke systemen. In de miljarden jaren van evolutie beleven wij individueel steeds weer sinds de conceptie als kind via de harmonieuze band van de ouders via de groeifasen van het evolutionaire bewustzijn:
Fase 1: Onbewust leven (groei fase)
Fase 2: Onbewust overleven (puber fase)
Fase 3: Bewust overleven (ontwikkelingsfase van volwassenheid)
Fase 4: Bewust leven (hoger bewustzijn en empathie doorbraak)
Het empathische karakter van de aanpak van Riet en haar inlevingsvermogen is een goed voorbeeld van positieve omgang met de natuurlijke verwarring van de jongeren op zoek naar hun eigen ik (van fase 2 naar 3 en 4). Zij zijn verwikkeld in de onderlinge concurrentiestrijd dat hoort bij de ontwikkeling van het bewustzijn. “Hetzelfde doen als de ander maar beter of meer” levert dan een strijd op met slachtoffers via pesten, onderlinge vergelijkingen, focus op externe zaken, enz. Het leren “anders” te doen door te experimenteren met de werkelijkheid levert juist de bevrediging op van de bewustwording van de eigenheid, talent ontwikkeling, zelf leiderschap en omgaan met diversiteit en verandering. De leerprestaties zijn dan geen doel maar een consequentie omdat de innerlijke ik zich ontwikkelt.
Innerlijk leiderschap is een “zijn”s gedreven proces
De groepsdialoog in het college kwam op het aspect “veiligheid”. Jean-Paul legt de hogere bewustzijnsniveaus uit die behoren tot een harmonieuze maatschappelijke ontwikkeling. Dat begint met de “ik ben” bevestiging van de individu waaruit zelfvertrouwen en kennis voortkomt. De jongeren zijn daarin nog zoekende maar de omgeving kan een lerende spiegel zijn van het hogere doel. Daarin speelt de “ik ben” cultuur van de school zelf een fundamentele rol. De school zou niet meer zoekende moeten zijn maar juist als voorbeeld dienen te fungeren van de harmonieuze maatschappelijke sfeer van verbindende cohesie. Deze wordt dan door docenten als Riet begrepen en uitgedragen.
De bijbehorende waardeopbouw is “gelijkwaardigheid”, “veiligheid“, “vertrouwen” en “samenwerking”. Zonder deze waarden is maatschappijvorming onmogelijk en ontstaat er de koude, individualistische cultuur van onderlinge concurrentie, zoals we nu in Nederland ervaren door de nadruk op geld en economische groei in plaats van menselijkheid en harmonie. Minister president Mark Rutte had dat getoond door zijn eenzijdige (“ziet alleen blauw, geen regenboog”) betoog over Europa dat tot hilariteit leidde maar ook bezorgdheid over de manier waarop we geregeerd worden.
Riet beoefent de empathische techniek van onderwijs op haar eigen manier. Het zou door het hele educatieve systeem gedragen kunnen worden maar dat is niet zo. Het spanningsveld met de Haagse sturing komt terug via de normering van het onderwijs, bijbehorende financiering en inspectie. De vraag is dan hoe we hiermee om dienen te gaan in het belang van onze kinderen en de ontwikkeling van de maatschappij middels de vorming van onze opkomende generaties? Leren we ze onbewust overleven of bewust leven?
Ook de ouders spelen hierin een rol. Hoe ga je om als school met ouders die de doorbraak in bewustzijn niet hebben meegemaakt en hun kinderen aanmoedigen in het wedijveren in concurrentie in plaats van het zoeken naar harmonieuze verhoudingen door aanpassing van gedrag middels creativiteit en ontwikkeling van het zelfbeeld?
E.e.a. leverde boeiende uitwisseling van situaties op, mede door de aanwezigheid van leerkrachten uit verschillende culturen, het hoofd van een middelbare school en een vader van een overleden kind.
De vraag is natuurlijk gesteld wat we er samen mee kunnen doen als we de harmonieuze context zo belangrijk vinden, ook in de evolutionaire zin waarin we ons bevinden met wereldse uitdagingen zoals armoede, klimaatverandering, vervuiling, crisis, migraties, enz? De aanwezigen zijn uitgedaagd om daar samen over na te denken en hun eigen empathische vermogens en deskundigheid om te zetten in samenwerking en maatschappelijke stellingname door proactieve initiatieven. Toestemming vragen aan een bureaucratie levert alleen verzet op terwijl het goede voorbeeld juist de waarden tastbaar maken waar steun aan kan worden ontleend.
Stad van Morgen 