Digitalisering heeft een enorme impact op onze samenleving. Tijdens een bijeenkomst van een politieke partij mocht ik als gastspreker optreden. Mijn gesprek gaat over de effecten van “digitalisering” op de economie, de maatschappij en het publieke domein. Mijn academische en directie verleden in de ICT en telecommunicatie infrastructuren gaf mij de autoriteit om als spreker op te treden. Mijn hoedanigheid als initiatiefnemer van de Stad van Morgen en Sustainocratie gaf een extra dimensie als pionier van een ingrijpende transitie. Het werd een uitdaging om de aanwezigen mee te krijgen in het denken in nieuwe kaders. Wat is de betekenis van digitalisering hierin?

Economie
Om de ontwikkeling van de economie wereldwijd te begrijpen dienen we vanuit historisch perspectief te redeneren. Ik gebruikte de Kondratiev cyclus als indicator van de ontwikkelingen sinds de industrialisering. Digitalisering (ofwel het Informatie Tijdperk) was de laatste wereldwijde impuls voor het optimaliseren van de globalisering van de industriële consumptie en speculatieve maatschappij.

Logistieke processen ontstonden rond goederen stromen wereldwijd. Internet kwam tot leven en informatie vanuit diversiteit integreerde in multimedia platforms. Oude vormen verdwenen, nieuwe kwamen ervoor in de plaats. Globalisering bereikt een hoogtepunt maar ook een keerzijde. De Kondratiev cyclus toont de economische pieken en dalen met bijbehorende innovatieve motoren. Het toont echter niet het cumulatieve effect. Dat laat ik op een andere manier zien.

Singulariteit
De ongekende bevolkingsgroei is een issue, alleen al in mijn levensjaren nagenoeg een verdrievoudiging! Van minder dan 3 miljard in 1958 tot meer dan 7,6 miljard nu. Al deze mensen worden meegezogen in de eeuwen oude politiek economische cultuur van industrieel en verzorgend consumisme met alles vernietigende consequenties op onze leefomgeving. Het punt van collaps wordt regelmatig bereikt. Zoals bijvoorbeeld tijdens de financiële crisis in 2008. Enerzijds wordt er vanuit belangen getracht de grote collaps te voorkomen. Anderzijds kunnen we anticiperen, mede dankzij de digitalisering. Met de referentiekaders van crisissituaties uit het verleden zien we dat er wederom grote problemen aan komen. Onze huidige maatschappelijke sturing en bijbehorende levensstijl kan maximaal 3 miljard mensen aan. Boven deze hoeveelheid mensen overschrijden we de herstel capaciteit van de Aarde en werken we mee aan de vernietiging van het leven op Aarde, inclusief dat van onszelf. Een verandering van sturing en van levensstijl is derhalve noodzakelijk. Dat wordt veelal door krachten van buitenaf, een crisis of oorlog, of een beter alternatief, veroorzaakt. We kunnen het derhalve zelfbewust veroorzaken door vanuit bewustwording en participatie sociale innovatie te veroorzaken en het alternatief zichtbaar te maken. Het sociale aspect is daarbij fundamenteel.

Sociaal
Het sociale aspect van digitalisering is even ingrijpend. Waarom? Digitalisering heeft alle informatie veranderd in eentjes en nulletjes. Zo werd het mogelijk om de informatie massaal op te slaan, met elkaar te combineren en via netwerken te verspreiden. Multimedia ontstond waarbij we via de computer of telefoon met iemand konden praten en naar zelfs naar de persoon kijken. Informatie werd via internet toegankelijk voor iedereen. Hierdoor gingen mensen zich meer bemoeien met besluitvorming omdat we gegevens ontvangen en verwerken die ons daartoe aanzetten. Tegelijk met het informatie tijdperk ontstond de meepraat maatschappij. De bevolking werd mondiger, creëert haar eigen visie op ethiek en moraal en laat zich niet meer betuttelen door instanties of religies.

De jeugd ontwikkelt zich in een wereld die niet meer op een schriftelijke manier informatie deelt maar beeldend. De kijk op de werkelijkheid transformeert op die manier gigantisch en daardoor ook de reactie in de vorm van cultuur en gedrag. We zien misstanden in de wereld, de effecten van ons oude gedrag, de opbouw van crisissen en wakkeren onze eigen passiviteit of ondernemerschap aan. We realiseren ons dat we een slim wezen zijn dat uitgedaagd wordt zichzelf tegen zichzelf te beschermen door kaders van zelfvernietiging te verleggen naar collectief zelfbehoud. In de Stad van Morgen hebben we dit sinds 2009 vormgegeven middels de definitie van vijf kernwaarden en het multidisciplinaire cocreatie kader van Sustainocratie.

Middels de positieve uitnodiging rond maatschappelijke prioriteiten zijn coalities ontstaan die aandacht besteden aan de opgaven die voor het menselijk voortbestaan en welzijn relevant zijn. Denk aan AiREAS voor gezondheid en luchtkwaliteit. Of COS3I voor sociale inclusie, en FRE2SH voor stadslandbouw en voedselzekerheid. Of de School of Talents and Wellness voor participerend leren voor de nieuwe generaties.

In de loop der jaren zijn er velen bij betrokken geraakt, ook overheden. Deze participatie tendens in het creëren van nieuwe samenwerking op basis van gedeelde verantwoordelijkheid en projectmatige keuze van prioriteiten heeft een groot effect op het publieke domein.

Overheid

We komen uit een wereld waarin overheden lokale macht uitoefenen via belastingen, regels en keuzes in het publieke domein. De kaders om keuzes te maken waren vooral economisch getint, gerelateerd aan het industriële en consumptie patroon. Dit komt omdat de overheid zichzelf financiert vanuit geldstromen, niet uit participatie. In deze structuur viert partijpolitiek hoogtij. Maar als het niet meer om belangen gaat maar juist verantwoordelijkheden met vooropgestelde menselijke kernwaarden, dan gaat partijpolitiek ineens over prioriteiten, of is ineens niet meer nodig. Dat zien we gebeuren in de programma’s voor de nieuwe verkiezingen. Kernwaarde “gezondheid” komt nadrukkelijk naar voren, bijvoorbeeld. Dit op zichzelf vergt een transitie. Gezondheid is geen overheid aangelegenheid alleen. Het is een aangelegenheid van ons allemaal. De overheid verandert van sturend naar betrokken faciliterend. Ook stelt de nieuwe overheid haar eigen keuzes ter discussie door ze te toetsen aan de kernwaarden, niet alleen aan politiek belangen of economie.

Voor de burgers verandert er dan ook veel. We stellen ook onze eigen keuzes ter discussie binnen het kader van de genoemde kernwaarden en bijbehorend welzijn. Zo pakken we de fiets in plaats van de auto, scheiden we ons afval, willen we zonnepanelen op ons dak, starten we een moestuin, gaan we vaker sporten, kopen we biologisch voedsel, gaan we douchen in plaats van baden, enz. Met relatief kleine aanpassingen maken we met zijn allen het verschil. Maar die kleine aanpassingen zijn enorm relevant op de grotere schaal. Als iedereen de fiets pakt dan is de enorme infrastructuur voor auto’s niet meer relevant. De overheid dient de sociale innovatie te faciliteren door structurele veranderingen door te voeren. Dit vergt een andere vorm van overheid. Tot voor kort was een minister president in staat te zeggen “koop en huis en een auto want dat is goed voor de economie”. Een huis kopen is onderdeel van een bancaire speculatie dat als machtsmiddel werd gebruikt voor het andere belang van de overheid, de inkomstenbelasting.  Als je hele leven moet werken uit angst dat je je huis kwijtraakt, om je gezin te verzorgen middels geld, enz, dan ontstaat er een bepaald gevoel van een dwangmatige werkelijkheid. Of deze nu gemanipuleerd onecht is of echt. Een auto is ook zo’n belastingmachine die bij de aanschaf en het gebruik op allerlei fronten de staatskas spekt. Stel de auto der discussie dan stellen we de huidige vorm van overheids-financiering ter discussie. Het gaat nu op geen enkele manier om de mens maar om het geld, dat daarna gebruikt wordt voor verzuilde machtsverhoudingen en kostbare maar niets oplossende, afhankelijk makende publieke dienstbaarheid.

Participatiemaatschappij

De optelsom van bovenstaande vertaalt zich in de nieuwe vorm van bewustzijn en kernwaarden gedreven participatie. Niet meer 1 keer in de 4 jaar de verantwoordelijkheden uit handen geven maar dag in dag uit samen de schouders eronder zetten, projectmatig, innovatief, waarden gedreven en concreet prioritair.