Als ik 2014 zou willen definiëren voor de Stad van Morgen dan komen er twee woorden bij mij op: consolidatie en groei. Consolidatie door de bevestiging van AiREAS als serieuze en blijvende speler in onze nieuwe wereld. Groei door het ontstaan van nieuwe initiatieven (FRE2sH en SAFE), maar ook de Sustainocratische aandacht in de rest van Nederland en Europa via AiREAS en STIR Academy. Verdieping en uitbreiding dus van onze activiteiten met een groeiende zichtbaarheid. Dat schept tevens allerlei nieuwe uitdagingen waar we in de loop van het jaar mee zijn geconfronteerd.

Per activiteit zoem ik in op de ontwikkelingen in 2014, het lustrumjaar van de Stad van Morgen (opgericht in 2009). Voor de leesbaarheid verdeel ik de terugblik 2014 over een 3-tal blogs. De eerste gaat over AiREAS.

AiREAS: Dit is de enige formeel opgerichte coöperatie binnen de context van de Stad van Morgen. Dit pionierschap op gebied van multidisciplinaire cocreatie vanuit een maatschappelijk relevante doelstelling (luchtkwaliteit en volksgezondheid op gebied niveau) plaatst ons tevens in de oude juridische werkelijkheid van regelgeving en belastingen. Het spanningsveld tussen de oude gestructureerde werkelijkheid en de nieuwe “anders georiënteerde” aanpak zorgt voor veel bestuurlijke uitdagingen. Als voorbeeld kunnen we het besluit van de belastingdienst noemen die vindt dat AiREAS geen BTW mag terugvorderen omdat wij de eindgebruiker zouden zijn van onze initiatieven op gebied van stadsinnovatie “gezonde stad” en dit niet gebruiken voor het opbouwen van economisch verkeer. Als wij alleen in Eindhoven actief zouden zijn dan is de opvatting van de belastingdienst misschien te begrijpen maar AiREAS gebruikt Eindhoven als een “levend laboratorium” met het oog op wereldwijde toepassing van onze ontwikkelingen. Tot op heden zijn wij dus een soort maatschappelijk research en development geweest dat resultaat boekt op verschillende (technologische, economische, ecologische en maatschappelijke) fronten. Deze manier van werken is nog onbekend bij de belastingdienst en heeft geen juridische basis waar we handvatten aan kunnen hangen. Die zal er wel moeten komen en vormt wat de Stad van Morgen betreft een onderdeel van de maatschappelijke RenD. Maar voor de operationele bureaucraat is het reden om vooralsnog AiREAS te belemmeren door de BTW vordering in te houden met het gevolg dat er een tijdelijk gat ontstaat van 21% in de budgettering.

Dit is maar één van de voorbeelden. AiREAS krijgt in operationele zin steeds meer aandacht qua concept, opdracht, werkwijze en resultaten in andere steden. Breda was de eerste om zich te melden als kandidaat nieuwe Local AiREAS. Helmond, Assen en andere steden hebben de technologie van onze Airboxen aangeschaft en zijn een potentiële kandidaat voor Local AiREAS ontwikkelingen als zij ook de werkwijze en hoger doel aanvaarden. In Eindhoven hebben we het eerste meetjaar achter de rug met het ILM en zijn de wetenschappers aan de slag gegaan om er een beeld bij te scheppen of hun oorspronkelijke aannames verwezenlijkt zijn. Veel tijd en moeite is gestoken in het kwaliteitsconcept van het netwerk zowel in het onderhouden van de apparatuur als het valideren van de gemeten gegevens.

De eerste royalty overeenkomsten zijn getekend waardoor de circulaire transformatie economie compleet gemaakt wordt volgens de visie van de STIR Lus. Dit is ook een unieke gelegenheid die de status van integrale veranderaar van AiREAS en het sustainocratische model bevestigt.

Over de stedelijke situatie rond luchtkwaliteit hebben we veel verrassende inzichten gekregen. Denk aan de vuurwerkpiek inclusief ultra-fijnstof metingen, de vermeende paasvuurpiek die overwaaide vanuit Limburg, de BBQ dampen die smog vormden met de mist, de effecten in de stad van verschillende evenementen zoals de lichtjesroute, de fakkeltocht, enz. Al deze informatie is terug te vinden op de eigen AiREAS blog.

In juni is een financieel akkoord bereikt over de tussenstap voor fase 2 van AiREAS, de zogeheten POP. Deze start in januari 2015. Ook is de basis gelegd voor Horizon2020 en Smart Cities projecten samen met Brussel en gemeenten in heel Europa. Dit bracht tot de noodzaak om ook een internationale blog te starten voor Global AiREAS. Verder is de bestuurlijke aandacht van Haagse ministeries gevestigd op AiREAS en komen steeds meer landelijk georiënteerde afdelingen zich beraden in Eindhoven voor eventuele samenwerking of toepassing van de werkwijze. Dit geeft aan dat er veel gaande is en men open is gaan staan voor vernieuwing in plaats van het te blokkeren uit oude belangen. De Stad van Morgen stelling “alle maatschappelijke uitdagingen zijn geen kostenpost maar een innovatieve cocreatie kans” wordt door steeds meer mensen en instanties met nieuwsgierigheid bestudeerd, en door anderen met argus ogen aanschouwd. Dat laatste komt omdat de “zorgstructuur” in Nederland als kostenpost een enorme verzuilde machtsstructuur heeft opgebouwd die in de innovatie cultuur van de Stad van Morgen geen plek meer heeft. Het verzet komt daarom niet specifiek van de bestuurlijke structuren maar vooral van de gevestigde afhankelijkheid orde in de semi overheid. Het is een kwestie van tijd en voldoende alternatieven dat dit verzet breekt.

2014 was voor AiREAS vooral een jaar van consolidatie, oefenen in gebruik en delen van gecreëerde middelen en aandacht voor structuur en kwaliteit. Nu AiREAS definitief onderdeel is geworden van onze werkelijkheid is tevens de uitdaging om de spanningen met de oude structuren en cultuur te overbruggen. Gelukkig staan de partners erg sterk in de coöperatie waardoor er steeds gemeenschappelijk oplossingen worden aangedragen in openhartige creativiteit, onderling vertrouwen en continuïteit.

In deel 2 van de terugblik 2014 kijk ik naar het borgingsproces van waardecreatie en Sustainocratisch leiderschap.