Dit jaar heb ik besloten om te kijken naar de creatieve geest in Eindhoven door de ruim 400 initiatieven te bezoeken die verspreid over de stad zich presenteren tijdens DDW2015. We zijn nu op de helft van de Dutch Design Week en ik bruis van enthousiasme. Het gaat mij niet alleen om de kunst en kitsch die ik tegen kom maar vooral om al die geweldig gedreven, vriendelijke en uitnodigende mensen die hun passie delen zonder dat het een verkooppraatje wordt. Of het nu gaat om hightech applicaties op gebied van gezichtsherkenning, mozaïek kunst of metaalbewerking. Allemaal even vriendelijk, uitnodigend en sympathiek.
Tussendoor staan allemaal eettentjes, wordt muziek gemaakt of kunnen we kijken naar een dans of theater optreden. Het is een en al feest, waar je ook komt. Er is geen reden om iets te missen. Gratis bussen verbinden de lokaties!
Tijdens de Marathon van Eindhoven op 11 Oktober heeft de Stad van Morgen samen met AiREAS onderzoek gedaan naar de relatie tussen beweging, gezondheid en luchtkwaliteit.
Wat hebben we opgemerkt? Hoe kunnen wij de ervaring gebruiken voor een Brabant brede aanpak “tegen het ziekmakende zitten”? Hoe leggen we de verbinding met de luchtkwaliteit en natuur in onze omgeving. Hoe betrekken wij de Brabantse bevolking bij deze ontwikkeling van en voor onszelf?
Datum: 3 November
Organisatie: STIR leercooperatie
Samenwerking: AiREAS
Onderwerp: Wat hebben wij geleerd van de Marathon?
De volgende thema’s komen aan de orde:
Hart en vaat onderzoek: Dr. Eric de Groot
Stress en HRV onderzoek: Prof. P. Cluitmans
Interviews in de stad: Jason Clarke
Luchtkwaliteit en sport: Andre van der Wiel
Communicatie en media: Jean-Paul Close
Ondernemerschap: Jean-Paul Close
Locatie: Fontys, Rachelmolen 1, gebouw R
Begin: 19:00 Einde: 21:30
Kosten: Gratis, gesponsord door Provincie Noord Brabant
Met veel genoegen deel ik hierbij een boeiende kijk op het economische ecosysteem vanuit beurspercepties. Wim Grommen toont aan dat een beurskrach alla 1929 onvermijdelijk is.
Met de ervaringen van destijds kunnen we reeds anticiperen. Dat doet de Stad van Morgen al vele jaren. We anticiperen niet zodanig op de te vermijden krach maar de nieuw op te bouwen toekomst.
Antropologie en Sociologie:
De initiatieven van de Stad van Morgen (Stichting STIR: Transformation, Indexation and Research) zijn volledig gebaseerd op het nastreven van natuurlijke menselijke kernwaarden in een complexe maatschappelijke context waarin die kernwaarden in het hele menselijke bestaan nooit de primaire aandacht heeft gekregen. Recent heeft de echter de regionale overheid zich structureel uitgesproken voor gebiedsontwikkeling op basis van gezondheid. Dat is een eerste stap rondom een aantal van de kernwaarden. Men heeft daarbij ook de cocreatie aanpak van de Stad van Morgen aanvaard. Zo dekt deze regionale keuze de samenwerking af met in acht name van kernwaarden gezondheid, regionaal zelfbewustzijn en co-creatieve samen-redzaamheid. Dit is een mijlpaal 2 besluit, uniek in de geschiedenis van de mens.
Voedsel en drinkwater
Gezondheid
Veiligheid
Samen-redzaamheid
Zelfbewustzijn
De 5 kernwaarden vormen in de Stad van Morgen het leiderschap waarmee we multidisciplinaire samenwerkingsverbanden concretiseren zoals AiREAS, FRE2SH, STIR leercooperatie en SAFE. Nu Sustainocratie steeds meer doordringt in de maatschappelijke gelaagdheid als concrete innovatieve oplossing voor enorme uitdagingen vragen allerlei deelnemende mensen zich ineens af “wat de onderbouwing is van de kernwaarden”?. Eigenlijk wil men weten door wat men zich nu laat aansturen nu de oude menselijke hiërarchische sturing wegvalt en gezondheid met cocreatie ervoor in de plaats komt met een flinke dosis `eigen verbindende verantwoordelijkheid`.
Het antwoord verlangt meer dan Antropologie en Sociologie. Het verlangt een holistisch niveau van kijken naar het leven als een zichzelf regulerend mechanisme op basis van deze kernwaarden.
Het is voor de mens veelal gemakkelijker de bijbehorende antiwaarden te verklaren, zoals ongezondheid, onveiligheid, afhankelijkheid of onbewustheid, net als het industrialiseren van voeding en water of andere producten. Duizenden jaren lang heeft de mens zich gericht en aangepast aan de consequenties van haar gedrag door wetenschappelijk en praktisch te reflecteren over de pijn van ziektes, catastrofes, oorlogen, voedsel tekorten en droogtes, machtige despoten en massa criminelen. De werkelijke kernwaarden zijn voor de meeste mensen te abstract, te ongrijpbaar, te diepgaand in de werkelijke levensprocessen die men nooit heeft begrepen. Men leeft het leven op basis van tastbare zaken zoals het cultureel wordt opgevat. De diepste onderliggende kernwaarden laat men blind over aan de maatschappelijke leiders of hogere universele machten.
Helaas moeten we constateren dat het vertrouwen geschaad is in de maatschappelijke leiders nu de leefomgeving aantoonbaar vernietigd blijkt door hebzucht en machtsstructuren die niet zomaar een stap opzij doen maar doorgaan met de plundering van de Aarde en vernietiging van de natuur en mens alsof dat oneindig kan doorgaan. De bewustwording dringt door tot de massa en de vraag voor de onderbouwing is een oprecht bewustwording-gedreven verzoek. Men wil nu graag leren om zelf een beeld te scheppen over wat men kan doen in plaats van alles maar overlaten aan anderen.
Persoonlijke bewustwording en historische onderbouwing
De 5 kernwaarden komen voort uit theoretisch, historisch research, echter pas na intense persoonlijke bewustwording. Dat geldt ook voor maatschappijvormen. De mens leert en ontwikkelt zich door schade en schande, dood en verderf. Onze goede besluiten leven, onze fouten sterven. De kernwaarden hebben historische onderbouwing omdat het zo vaak fout is gegaan in onze wereldgeschiedenis. Met terugwerkende kracht wordt dan kennis en wijsheid opgebouwd. Maar steeds weer vervallen we in dezelfde leerprocessen, steeds een treetje hoger op de lat van bewustwording. Steeds weer heeft de mens juist maatschappijen ingericht op basis van tegengestelde inzichten en belangen. Waarom? Wat is de drang van de mens om andere zaken prioriteit te geven? En waarom zou dat nu anders kunnen zijn?
Dat zijn wetenschappelijke vraagstukken waar STIR zich mee bezig houdt via de genoemde samenwerkingsverbanden terwijl de Sustainocratie gestalte krijgt. Is de mensheid toe aan een nieuwe fase in haar evolutie, een tweede doorbraak sinds onze transformatie naar mens-zijn, of is het maar een positief hikje in een algeheel natuurlijk proces waarin de mens haar rol al dan niet heeft verspeeld? Sustainocratie plaatst zich in de fase na de 2e mijlpaal. Dat is de fase dat we de kernwaarden begrijpen en onze samenleving daarop afstemmen.
De kernwaarden
STIR heeft ontdekt dat de genoemde 5 kernwaarden onderdeel zijn van de dynamiek van alles wat leeft, niet alleen de mens. Als de kernwaarden niet worden gerespecteerd dan verdwijnt het leven of de levensvorm die geen respect had ervoor. Dat is al vaak gebeurd in de biologische geschiedenis en wordt gezien als evolutionair `normaal`. Dat wat verdwijnt is weg, dat wat blijft voldoet aan de kernwaarden. Dat behoort tot de oneindige universele levensdynamiek.
De mens is echter zelfbewust. Dat legt de evolutionaire lat hoog want in onze keuzes moeten we nu het leven leren begrijpen. Dat is een intens proces waar elke levende mens mee te maken krijgt. Sinds ons ontstaan als mens (mijlpaal 1) hebben wij ons ontwikkeld langs de lijn van het leren beheersen en begrijpen van onze tastbare omgeving uit overlevingsdrang. Het is logisch dat we fasen doorlopen die geconcentreerd zijn rond het beheersen van de angst voor tekorten en de agressie van concurrentie. Ons zelfbewustzijn ontwikkelde zich van buiten naar binnen, generaties overstijgend.
De `mijlpaal 1 mens` is van nature hebzuchtig
Omdat wij evolutionair zelf besluiten kunnen nemen rond ons gedrag en onze symbiose met de omgeving gaat het hier specifiek om de mens en haar natuurlijke omgeving waar ze structureel onderdeel van is, op basis van gelijkwaardigheid. Bacteriën, schimmels, insecten, diersoorten, enz hanteren dezelfde kernwaarden voor hun eigen evolutie maar zijn niet allemaal zelfbewust. Sommige soorten wel (kraaien, dolfijnen, enz) maar nooit zo doorontwikkeld als de mens. Juist omdat wij als bewust wezen keuzes kunnen maken waarover we nadenken introduceren we zowel een evolutionair voordeel als nadeel. Het voordeel is dat we leren om onze omgeving te beheersen en overheersen uit eigenbelang. Hierdoor groeit de mensheid uiteindelijk exponentieel ten kosten van de omgeving waar de harmonie uit verdwijnt door de hebzuchtige overheersing van de mens. Het nadeel is dat dit niet oneindig kan doorgaan. De eindigheid beleven we in onze huidige generaties. Betekent dit het instorten van de mensheid of de stap naar een nieuwe fase (mijlpaal 2), de zijn´s fase? Mijlpaal 2 hebben we al overschreden met Sustainocratie. We zijn er al, nu dient die fase te groeien. Mijlpaal 1 verdwijnt niet, integendeel, daaraan ontlenen we het mens zijn. Met mijlpaal 2 snappen we de betekenis en verantwoordelijkheid in universele context inclusief de kernwaarden met bijbehorende verantwoordelijkheid voor onze verder evolutie, misschien zelfs richting het hele universum daar ook de Aarde zelf in het zonnestelsel niet oneindig voort bestaat, maar het leven wel.
Kernwaarde voedsel en water
Voedsel en water zijn de bouwstenen en verbindingen van het leven. Voedsel is de opslag van zonne-energie en materiële componenten voor onze lichamelijke processen. Die fysieke en energetische levenselixer zit verwerkt in de planten en dieren die wij eten. Wij eten onze eigen opgebouwde moleculaire evolutie op omdat het past in onze lichaamsstructuur. Wat we eten is onderdeel van ons leven inclusief de opgeslagen zonne-energie die zo ons energie geeft. Als we water of voedsel vervuilen of manipuleren dan vervuilen we onszelf en ons miljarden jaar oude levensmechanisme. De gevolgen zijn een genetisch antropoceen waar van alles mee kan gebeuren. In een uitzonderlijke geval kan er een nieuwe soort uit voort komen. Meestal verdwijnt de manipulerende soort door gebrek aan harmonie in het grotere geheel. De mens zelf is een harmonieus levensmechanisme dat in stand wordt gehouden door de symbiose tussen miljarden levende organismen. Als dat verstoort wordt dan komt de mens in verval van binnen uit net als hoe we de omgeving in verval hebben gebracht. Natuurlijk voedsel en water zijn daarom kernwaarden omdat wij daar fysiek en energetisch bestaansrecht aan ontlenen. De zon natuurlijk ook als externe bron van energie dat de bouwstenen van het leven op stoom houdt.
Gezondheid en Veiligheid zijn basis issues van leven. Het leven is altijd gezond. Dat wat ongezond is gaat dood om ruimte te scheppen voor eventueel nieuw leven dat weer gezond is. Als wij ongezondheid accepteren dan aanvaarden wij onze natuurlijke zelfvernietiging. Gezondheid is dus een kernwaarde.
Veiligheidis ook een essentiële kernwaarde. Zonder veiligheid is het niet mogelijk om productieve groepen te vormen daar iedereen zal trachten individueel te overleven in plaats van samen te leven. Veiligheid is essentieel om de angst die bij bewustzijn hoort een hanteerbare plek te geven. Veiligheid vertaalt zich in onderling respect, empathie met onze omgeving, huisvesting, kleding en het vormen van een gemeenschap. Veiligheid is een verbondenheid in energie en daadkracht.
Samen-redzaamheid is de volgende basis van maatschappijvorming. We kunnen het allemaal niet alleen. Maar als we ons afhankelijk maken van een (zorg)systeem dan verliezen we onze band met de natuurlijke werkelijkheid. Dan ontstaat gemakzucht en hebzucht hetgeen weer de basis vormt van hiërarchieën. Alleen samen-redzaamheid houdt ons alert om tijdig en innovatief te reageren op verandering in de maatschappelijke en natuurlijke omgeving. Hiërarchieën zijn dodelijke structuren als ze niet gaan om de kernwaarden maar om de controle en macht.
Zelfbewustzijn is de verbinding tussen het bovenstaande en de welzijnsontwikkeling van onze gemeenschap. Het geldt niet alleen voor de individu maar ook voor onze maatschappijvorm. Onze wereldgeschiedenis en de ontwikkelde wetenschappelijke kennis van de natuur geeft ons alles wat we nodig hebben om zo vooruitstrevend mogelijk te werken aan ons welzijn zonder de omgeving te verwoesten. Mijlpaal 2 vult dat aan met bewustwording.
Mijlpaal 2
Deze mijlpaal vertegenwoordigt de hoogwaardige innerlijke en uiterlijke balans die de mens zelfbewust waarmaakt door de 5 kernwaarden te leren hanteren, niet alleen door ze te begrijpen maar door ze als permanente verantwoordelijkheid te aanvaarden. Sustainocratie is een maatschappijvorm op basis van deze inzichten. Ze ontstaat in Eindhoven en Brabant (maar ook elders in de wereld) en vertegenwoordigt een nieuwe evolutionaire stap voor de mens met gigantische gevolgen. Mijlpaal 1 gaf ons beheersing en controle over de omgeving, maar ook twijfel, angst, een zoektocht naar onszelf en veel experimenten met het overleven. Mijlpaal 2 geeft ons dieper bewustzijn, wetenschap, verantwoordelijkheid, richting en cohesie. De transitie is gebaseerd op vertrouwen in onszelf en onze levensrelatie met onze omgeving. In plaats van te overleven leren we leven.
Gisterenavond was ik te gast in het Center of Human Emergence (CHE) op uitnodiging van Helmer van Weelderen. Helmer vond dat ik met de Stad van Morgen vergelijkbare dingen deed als Marilyn Hamilton uit Canada. Marilyn was uit Canada overgevlogen en zou die avond iets presenteren.
Marilyn Hamilton
Nu ben ik altijd nieuwsgierig naar de aanpak van andere mensen elders in de wereld maar mij ging het meer die avond om voeling te krijgen over de activiteiten van Helmer. De avond was een wederzijdse investering in het bundelen van energie, Marilyn was een mooi en inspirerend excuus en CHE een fijne, warmhartige setting.
De locatie bleek een prachtige natuurlijke omgeving in de bossen van Lage Vuursche. Ik had voor Helmer twee boeken over Sustainocratie meegebracht. Een voor hemzelf en de andere om weg te kunnen geven. Het aanwezige gezelschap bleek divers, vooral 50-plus, mooi in balans wat betreft man en vrouw. Men was gretig in het handen schudden terwijl de kennismakings-conversatie opvallend vaak meteen ging over Spiral Dynamics. Zo maakte ik al snel kennis met de positieve energie van CHE en de voorzitster Lisette Schuitemaker, zijns gedreven auteur van verschillende boeken en vrouw met een mooie krachtige uitstraling. Aan tafel ging de conversatie even over op het onderzoeken van de mogelijke band tussen mij en Marilyn waardoor Sustainocratie sprake kwam. Helmer legde snel de twee boeken op tafel die door de aanwezigen met nieuwsgierigheid werden bekeken. Nog steeds had ik geen idee of er werkelijk een band was met de kleine Canadese maar met de aanwezige CHE bezoekers kennelijk wel. Men was hongerig naar praktische invulling van de theorie en bijbehorende resultaten. De enthousiaste aansporing van Helmer was natuurlijk een prachtig bruggetje.
Marilyn bleek een charmante kleine, tengere hittepetit die de mensheid in steden liever ziet als bijenkorf populatie dan als andere, minder natuurlijke vormen van stadsvorming. Daarin kunnen we elkaar zeker vinden ook al komen we die avond niet veel verder dan een korte introductie van haar visie. De rest van de avond staat in het teken van het vormen van een zogeheten `constellation´, een soort opstelling die we kennen uit het bedrijfsleven en familiesituaties, maar dan rondom een complex maatschappelijk thema. In dit geval sprak Marilyn haar zorgen uit over de vluchtelingenstroom in Europa en de manier waarop we ermee omgaan. Ze presenteerde een zin waarin kernwoorden stonden die werden verdeeld door de zaal binnen de context van tijd (verleden, heden en toekomst) en hiërarchie (hoog, laag). De andere kernwoorden waren uit het gevoelsleven (angst, moed, waardigheid) en de maatschappelijke context (vluchtelingen, migranten, stemmers, niet stemmers, regels, politiek). Er was zelfs een `troefkaart` en een briefje dat de `idiote compassie` vertegenwoordigde. Uit de kring van de ruim 25 aanwezigen konden mensen een rol op zich nemen door een keuze te maken uit de kernwoorden.
De eerste rol die aangeboden werd was `angst`. Deze vond al snel de weg naar een van de aanwezigen. Eigenlijk vond ik dat meteen heel passend. De persoon wist de angst dan ook voorbeeldig uit te beelden, juist door onverschillige, passieve aanwezigheid en middelpunt. Angst werd meteen dominant in de hele setting. Andere mensen namen de verschillende rollen op zich en het issue `vluchtelingen en migranten` kon uitgebeeld worden door gevoelsmatig met de variabelen om te gaan. Zelf had ik verkozen mijn dagelijkse rol van holistisch toeschouwer vast te houden en geen gefragmenteerde rol toe te eigenen. Ik wist dat ik dan te dominant aanwezig zou zijn geweest en angst geen enkele kans had gegeven. Maar die werkelijkheid kan ik in Eindhoven waarmaken maar in deze setting zou het niet meteen geaccepteerd worden daar men mij helemaal niet kent. Dat past ook bij de rest van het land Nederland waar ik geen enkele invloed uitoefen omdat mijn bewijsvoering van de transformatie uit Eindhoven moet komen wegens de intense transformatieve complexiteit waar we voor staan in Sustainocratie. Het was voor mij veel interessanter om de ontwikkeling van de opstelling te observeren omdat het hele sterke gelijkenis vertoonde met wat ik dagelijks meemaak in de maatschappij en zeer zelfbewust en doelgericht in wroet en roer (STIR) om tot een gewenste eindresultaat te komen. Daarnaast ben ik zelf vluchteling geweest en ben wat en wie ik ben door de ervaringen die ik door die conditie heb opgedaan, zowel in persoonlijke verlichting als in de ontwikkeling van mijn opvattingen over de kernverantwoordelijkheden van een zichzelf harmoniserende maatschappij. Dat dit erkenning krijgt in Brabant is vooralsnog irrelevant voor de rest van het land. Terughoudendheid was in dit geval mijn beste optie.
De constellatie ontwikkelde zich zoals verwacht in een angst-gedreven Nederland. `Angst´ bleef dominant zonder iets te hoeven doen of zeggen, terwijl de anderen een relatief statische, passieve houding aannamen. De man die `de regels´ voorstelde ging onbewust of bewust (?) boven op zijn regels (een papiertje) staan en kwam daar het eerste half uur niet van af. De dame die `de vluchtelingen´ voorstelde stond in eerste instantie in de toekomst met het gezicht half naar buiten en half naar binnen. De setting was alles behalve uitnodigend. ´Politiek´ stond dominant hiërarchisch maar verplaatste zich na verloop van tijd richting het `verleden`. Vluchtelingen experimenteerden moedig door verschillende posities aan te nemen maar telkens voelde het niet goed, ofwel door de dominantie van angst die compassie in de weg stond, ofwel door de onverschilligheid van de politiek die zich helemaal afzonderde van de volksvertegenwoordiging door in het verleden te gaan staan. Daar stonden ook de `niet stemmers´ die zich geblokkeerd voelden om op te komen voor de vluchtelingen door het conservatieve standpunt van de politiek. Zelf verantwoordelijkheid nemen zat er niet in aan die kant, vooral kritiek over de onbereikbaarheid van het heden waarin de keuzes gemaakt dienden te worden.
De `idiote compassie´ werd uiteindelijk overtroeft door moed waardoor angst vanzelf naar de onzekere toekomst verschoof en tijdelijk buiten spel werd geplaatst zodat er in het heden ruimte ontstond voor de bundeling waardigheid, regels, stemmers, migranten en in het centrum van alle aandacht: de vluchtelingen. Deze kwamen in beweging rondom het vluchtelingen thema waardoor er positieve energie ontstond. De troef had er al die tijd passief tussen gestaan en niets gedaan. Het was dan ook onduidelijk wat die troef geweest had kunnen zijn. Toen de zaak in beweging kwam was de troef dan ook snel verdwenen om zich te scharen achter de politiek en `niet stemmers´.
Overweging
Ondanks het feit dat de groep gevraagd werd de energie van de rollen in de constellatie los te laten bleek deze toch overheersend aanwezig te blijven tijdens de reflectie over wat er gebeurd was. Als observator met veel `roerende` initiatieven in de maatschappij was de uitkomst niet verrassend, en zelfs zeer herkenbaar. De passieve, bijna apathische bevroren beginsituatie rondom angst is typerend voor een maatschappij die zegt bang te zijn voor de ander maar in feite bang is voor zichzelf. Wat zijn de consequenties als ik wat doe? Wat kan ik kwijtraken? De onaangename maar `veilige´ permanente ondertoon en excuus van angst moet overwonnen worden maar waar komt die eerste stap vandaan? De meekijkende rol van regelgeving, het standpunt van conservatief eigenbelang van de politiek ende tweedeling van de maatschappij (stemmers en niet stemmers) zorgt er uiteindelijk voor een deel van de bevolking zich overwint, ondanks een onzekere toekomst en in het hier en nu de oplossingen formuleert.
De reflectie nam vooral een wending van interpretatie van gedrag en individuele keuzes in de rollen maar niet van `wat kan ik hier zelf mee´ in mijn dagelijkse werkelijkheid. De bewustwording dat als we redeneren vanuit rollen deze rollen vaak blokkerend werken totdat de context zich aanpast komt niet uit de verf. Als men vasthoudt aan de rollen dan is men afhankelijk van de bereidheid de onderlinge context aan te passen. Die dynamiek gaat niet zomaar. Meestal is daar een crisis of het goede voorbeeld voor nodig. Als een rol van plek verandert dan veranderen allen. Als men de rollen echter tijdelijk helemaal los laat en als mens met elkaar in het centrum van het heden gaat staan om aansluiting te vinden bij de kernwaarde waar het om gaat, in het geval van de vluchtelingen is dat gezondheid en veiligheid, dan kan ontstaat commitment dat zich terug laat voeren tot de rollen. Uiteindelijk wordt de kernwaarde sturend en worden de rollen faciliterend in plaats van blokkerend.
In de Stad van Morgen initiatieven zijn we constant aan het roeren in de maatschappij zodat de veranderende posities en context aanpassing rondom concrete kernwaarden (zoals veiligheid en gezondheid, maar ook zelfbewustzijn en samen-redzaamheid) leiden tot clusters van actie en innovatie. We zijn zelfs zover gekomen dat politieke standpunten zich hebben verbonden en dat nu de integrale maatschappelijke context van de stad (Eindhoven) is aangepast met alle programma´s en deelnemers van dien. Het is een zelfbewuste techniek om de passieve `bevroren` tendens te doorbreken door een statische piramide weer vloeibaar te krijgen zoals het leven betaamt. Als elke deelnemer aan de constellatie dat snapt dan kan men het zakelijk of maatschappelijk toepassen om veel sneller tot gewenste resultaten te komen rond de enorme knelpunten van deze tijd in een eigen gebied. Bewustwording is een kernzaak voor de ontwikkeling van een nieuwe werkelijkheid `zijn´ zonder aangepast ´doen´ leidt tot leuke avonden maar geen maatschappelijke transitie. Het `doen´ na afloop van de ´zijn´s beleving is een gemis en zou zeker de CHE setting verrijken. Ook de deelnemers zelf zouden middels de praktische verwerking de beleving om kunnen zetten in de spiral dynamics waar men over theoretiseert.
Daar staat ze dan, wethouder Mary-Ann Schreurs van Eindhoven, met haar handen voor zich uit gebarend om haar argumenten te bekrachtigen: `Het is niet top-down, ook niet bottom-up, maar allemaal samen horizontaal`. In essentie vertoont ze leiderschap door in de groep te stappen. Maar als je dat doet dan moet er in de leegte die ontstaat een duidelijke richting zijn waar de groep mee aan de slag kan. Als het bestuur de hiërarchie in stand houdt dan vraagt iedereen `wat moet ik doen´? . Maar als het bestuur in de groep stapt ontstaat gelijkwaardigheid in de uitdaging waar men voor staat. Er is geen toestemming-piramide meer maar een gemeenschappelijke uitdaging. Dat is een lastig fenomeen voor mensen en instanties die zich altijd veilig hebben gevoeld onder een laag van instructies en regels. Men hoefde niet zelf na te denken, geen verantwoordelijkheid te nemen en alleen dat te doen wat volgens de bestuurslaag `goed` was. Ineens valt deze weg en komt men in aanraking met keuzes maken, verantwoordelijkheid nemen, afstemmen en actie ondernemen. Men moet gaan nadenken en presteren, niet om de gunst van bestuurders maar om een gemeenschappelijk doel na te streven!
Als je in de groep stapt verandert alles
Wethouder Schreurs levert hierin het goede voorbeeld en kan dat doen omdat we al geruime tijd samenwerken in die ruimte die is ontstaan door het `in de groep stappen` van de bestuurder. In het ecosysteem van samenwerkingsverband AiREAS gaat het om het creëren van de gezonde stad. We meten luchtkwaliteit als prikkelend ijkpunt om ons tot actie over te laten gaan. De complexiteit van ons huidige maatschappijmodel wil dat het in de groep stappen van de wethouder slechts een deel is van de oplossing. Er ontstaat een eco-systeem rondom het gezonde stad concept ten behoeve van innovatie. Als mens doet de wethouder het juiste zodat de groep (lees maatschappij) tot actie komt en niet op beleid of instructies zit te wachten. Het belangrijkste werkkapitaal van een gemeenschap is de co-creatieve kracht van doelgerichte samenwerking. Om dat te verwezenlijken is er ook vaak wat geld nodig zodat er dingen aangeschaft kunnen worden die het proces van cocreatie ondersteunen. Zo hebben we in AiREAS moeten investeren in technologie om de luchtkwaliteit in de stad inzichtelijk te maken. Het geldsysteem is (nog) niet met wethouder Schreurs de groep in gestapt. Belastinggeld zit nog steeds sturend in het ego-systeem. ´De oplossing moet dus altijd van de overheid komen` horen we dan waardoor op datzelfde moment het ecosysteem ontploft en we weer als ondergeschikte kudde naar de wethouder kijken met de vraag ´en nu?´. We moeten het samen doen, we willen onze gemeenschappelijke creativiteit ontplooien maar als het om het ons eigen gemeenschapsgeld gaat is het `van de overheid` en niet van de gemeenschap.
De transformatie van ego naar eco is dus integraal, en niet alleen een mooi handgebaar van een welwillende en enthousiaste wethouder. `Samen` betekent samen op alle fronten, zowel de moeite als de middelen. Het is prima dat de overheid de maatschappij belast maar dan dient de belasting de cocreatie te stimuleren als een soort circulair fonds, en niet een toestemmingscultuur handhaven terwijl gevraagd worden of de bevolking de kastanjes uit het vuur haalt `allemaal samen` omdat het bestuur haar vingers heeft gebrand. Daarom stelt de Stad van Morgen twee zaken voor:
De creatie van waardengedreven innovatiefondsen. Deze staan niet onder beheer van de overheid omdat de overheid partner wordt in de waardengedreven cocreatie-processen. Ze staan onder beheer van een onafhankelijke waarde-coöperatie ala AiREAS of Stad van Morgen die de waardecreatie vorm geeft, borgt en faciliteert in de uitvergroting. Het fonds voedt zichzelf in de uitvergroting waardoor een nieuwe cyclus van lokale waardecreatie kan ontstaan. De belasting is derhalve niet in geld maar in maatschappelijke cocreatie en meetbare resultaten die niet in geld maar in waarden worden uitgedrukt.
Het opzetten van een apart lokaal beloningssysteem waardoor de deelnemende partijen zekerheden krijgen in ruil voor inzet in de waardecreatie. De traditionele beloningssystemen zijn gericht op handel van producten en diensten niet op maatschappelijke waardecreatie. Door de beloning voor waardecreatie los te koppelen van die van handel kan een nieuwe transformatie economie worden ingericht waarin waardecreatie die van handel voedt maar tevens waardevernietiging steeds toetst aan innovatiebehoefte. De stad heeft veel waarden die als beloning kunnen gelden voor deelnemers. Denk aan huisvesting, samen-redzaamheid en zorg.
Dan pas is leiderschap door in de groep te stappen compleet en kan de nieuwe cyclus en maatschappelijke context zich ontplooien tot een wereldwijd fenomeen. De eerste stap is gezet door het gebaar van wethouder Schreurs en de groepsontwikkeling vanuit de Stad van Morgen met bijvoorbeeld AiREAS als resultaat. Nu de tweede stap nog. Die is dichtbij.
De toevoeging van structurele waardecreatie als maatschappelijk kader in plaats van groei is de basis van vrede en welzijn
Het traditionele tweejaarlijkse bestuurdersdiner van de vijf grote Brabantse steden en de Provincie Noord Brabant was voor het eerst multidisciplinaire georganiseerd rondom het concept “gezondheid”. Dit is op meerdere fronten uniek en een belangrijke stap in een maatschappelijke transformatie waarvan veel mensen het werkelijke bereik en de impact nog amper inzien.
Stad van Morgen was uitgenodigd om te prikkelen en presenteerde natuurlijk Sustainocratie als nieuwe maatschappelijke commitment rond menselijke kernwaarden in plaats van perverse speculatie rond geld. Het feit dat dit kon en 30% van de aanwezigen al structureel betrokken zijn bij deze Stad van Morgen beweging kwam doordat we de werkwijze in Eindhoven al 5 jaar succesvol toepassen in samenwerking met de gemeente op gebied van luchtkwaliteit en gezondheid. Maar dat kwam niet gemakkelijk tot stand. Een stad en stadsbestuur is namelijk een apart fenomeen in het menselijk bestaan.
Perverse verstedelijking
In Eindhoven nemen we dan wel pioniers-stappen maar vele andere gemeentes staan daar nog ver van af. Het is enorm interessant als stichting om dat fenomeen handen en voeten te geven door de kennis in kaart te brengen van stedelijke, maatschappelijke of bestuurlijke bewustwording en de spanningen ertussen. De spiegel werd voorgehouden dat gezonde verstedelijking weliswaar die avond tot de nobele uitdaging behoort maar in de praktijk haaks staat op de gangbare bestuurscultuur van een stad. De geschiedenis van de stad is namelijk nooit gestoeld geweest op gezondheid.
Steden zijn historisch geborgen rondom zelf gedeclareerde grondheersers, mensehouderij, vastgoedspeculatie, schulden, verdediging tegen agressie van anderen, handel en evenementen. In een stad draait uiteindelijk alles om geld omdat de stad consumeert middels de agressieve import van basisbehoeften en verder niets anders produceert dan ongezondheid op vele fronten. Dit decadente van steden zorgt tevens voor verblinding van burgerschap en bestuur over de consequenties hiervan op de leefomgeving en gezondheid. De stadsbewoners en gebruikers identificeren zich amper met klimaatverandering, verzurende zeeën en onzichtbare luchtvervuiling, maar des te meer met beschikbare bronnen van geld door georganiseerde arbeid, uitkering of pensioenen, met alle luxe van gemaksdiensten dat zo’n pretpark-achtig luilekkerland als een stad aanbiedt. 90% van de beslissingen van de bestuurslaag in de stad gaat over het in stand houden en uitvergroten van deze patronen, die in geld worden uitgedrukt om ze te belasten en zo de groei, de voorzieningen en de bureaucratie te kunnen financieren.
5000 jaar verstedelijking op basis van alles behalve gezondheid
Gezondheid wordt vertaald naar een kostbaar zorgsysteem dat repareert wat de decadentie kapot maakt. Nooit is vanuit de stad rekening gehouden met de natuur of de natuurlijke omgeving. De stad investeert in beton, asfalt en glas waardoor de vervuiling evenredig groeit met de economische bloei. Ondertussen speculeert het geldsysteem met de natuurlijke omgeving om in haar basisbehoeften te voorzien (voedsel, water, energie, grondstoffen en recreatie). De producten worden zo goedkoop mogelijk ingekocht om zo duur mogelijk in het stadssysteem te worden verkocht omdat daar de winst geprojecteerd wordt. Tegelijkertijd pleegt men roofbouw op de zee, de bodem en de lucht, en daarbij het leven op aarde. 7 miljard mensen op aarde, waarvan 70% zich heeft gevestigd in steden, levert een levensgevaarlijke situatie op van pervers en vaak hypocriet geldgedreven “democratisch” bestuur over onbewuste massa’s die puur gefocust zijn op consumeren door eigenzinnig te overleven in een materialistische jungle met een alles vernietigende mentaliteit en goederenstroom uit een leeggeroofde aarde. Men vindt het op alle niveaus in de stad zelfs grotendeels normaal dat dit gebeurd.
We kunnen derhalve concluderen dat alle grote problemen op aarde veroorzaakt worden door de steden en dat de steden zich er amper mee identificeren omdat ze zichzelf in stand houden door intensieve navelstaarderij. De landelijke overheden drijven op het consumptievermogen van de steden en de logistieke processen die ze economisch verbinden. De gevolgen wereldwijd zijn catastrofaal voor alle leven op aarde, inclusief de mens.
Voor iemand in de stad is het moeilijk te begrijpen dat de problemen wereldwijd door de steden worden veroorzaakt.
Gezonde cocreatie
De discussie tijdens het diner was een confrontatie met deze spiegel. De “omgekeerde wereld”, zoals men de Stad van Morgen noemt. Door de menselijke kernwaarden te identificeren en voorop stellen worden we ons al snel bewust van de decadentie van die oude wereld die ons omringt, inclusief het bestuur dat het in stand houdt. Socrates zei ooit: “Je kunt je leven lang vechten tegen het oude of al je energie steken in het creëren van het nieuwe”. Sustainocratie is dat nieuwe, een commitment voor de kernwaarden van ons bestaan en daarna de democratische afstemming van onze prioriteiten om de harmonie te bewaren in een veranderende werkelijkheid. Het is voor de traditionele stadsbestuurders natuurlijk moeilijk te aanvaarden als men in de transitie is komen te staan tussen de ene werkelijkheid en de andere. Half ontkennen en half aanvaarden is dan ook de veiligste weg vooruit. “Gezondheid moet wel een business case worden” is een veel gehoorde oudetijdse opmerking terwijl de andere werkelijkheid aantoont dat gezondheid nu juist een basisverantwoordelijkheid is en geen handel.
De levende natuur is gezondheid gedreven. Alles dat ons als levend ecosysteem omringt is altijd gezond. Als dat niet zo is dan gaat het dood of wordt opgegeten.
De natuur is altijd gezond want anders gaat het dood
Leven is per definitie gezond. De mens is ook zo’n levend wezen dat in zichzelf altijd streeft naar gezondheid. Dat is een natuurlijke eliminatieproces in het onbewuste en een te erkennen verantwoordelijkheid als het doordringt tot het bewustzijn. Deze verantwoordelijkheid heeft de mens echter nog nooit doorzien omdat het zich structureel heeft laten verleiden tot de ongezonde mentaliteit van hebzucht, macht en controle. De consequenties manifesteren zich massaal omdat de, naar gezondheid strevende, natuurlijke werkelijkheid ons confronteert met ons eigen gedrag via de enorme tekorten die wij veroorzaken door uitputting en vernietiging van het leven dat niet automatisch zich herstelt met nieuw leven. Het ontbreken aan natuurlijke groep empathie met de natuur bij de mens zorgt ervoor dat wij onszelf niet kennen en nu een spiegel voorgehouden krijgen door catastrofes, crisis en chaos. Steden zijn de aangewezen structuren die onderhevig zijn aan bewustwording door de kwetsbaarheid die ze gaan inzien maar ook de verantwoordelijk die ze dragen voor de grote problemen (die ze vaak niet inzien door de verkeerde prioriteiten en blindheid voor het grotere geheel) en lange tijd hebben ontkend. Het is niet vreemd dat de grote handelscentra langs de zee het eerste geconfronteerd worden met klimaatverandering door de stijgende zeeniveaus. Het is ook niet vreemd dat de steden op kruispunten in het platteland steeds slachtoffer zijn geweest van de enorme fluctuaties in de economie omdat met afhankelijk werd van goederenstromen in plaats van lokale zelfredzaamheid.
Naar mate de stress zich opbouwt in en rondom steden dringt het bewustzijn verder door. De verantwoordelijkheden manifesteren zich en openbaren zich in het spanningsveld. Het benoemen van de uitdaging is een eerste stap naar de oplossing. Daarom is het proces dat we via het diner zijn gestart een ongekende eerste stap, een blijk van gezond verstand en wens tot verandering. Maar de oude wereld overheerst nog terwijl de nieuwe wereld zich openbaart. Om de nieuwe wereld ruimte geven vragen wij de overheersende geldgedreven politieke sturing een stap opzij te doen en zich als overheid te verbinden aan de kernverantwoordelijkheid, samen met anderen die ook die verantwoordelijkheid delen. In de hiërarchische ontwikkeling van geldafhankelijke werkelijkheid was de overheid vooral met zichzelf bezig geweest in plaats van haar dienstbare rol naar maatschappelijk stabiliteit en zelfbewuste menselijke vooruitgang.
In de ruimte die ontstaat positioneert de Stadvan Morgen haar Sustainocratische samenwerkingsprocessenZo is AiREAS (luchtkwaliteit en volksgezondheid) ontstaan
De transformatie wordt dan ook vormgegeven buiten de gangbare hiërarchie om. De andere spelers in de maatschappelijke context (burgers, ondernemers en onderwijs) van kernverantwoordelijkheden hebben namelijk net zo’n grote slag te slaan als de overheid. Die omslag gebeurt niet de een na de ander maar allemaal tegelijk. Samen gaan we de transitie aan met het oog op leren leven, gezond leven, als mens maar ook onze hulpmiddelen. De mens en haar natuurlijke verbintenis is sturend vanuit de kernwaarden en niet individuele belangen. De omslag is gigantisch en intensief maar niet onmogelijk. De Stad van Morgen heeft drie stappen geïntroduceerd:
Stap 1: Economische en Politieke sturing loslaten. Dat geldt voor alle deelnemers aan het proces, niet alleen de overheid bestuurders.
Stap 2: In de ruimte die ontstaat nodigt de Stad van Morgen uit tot het vormen van waardengedreven en multidisciplinaire coalities. Bij het aanvaarden van de uitnodigen stappen de betrokken partijen uit hun oude werkelijkheid om (tijdelijk) de smaak te maken van de nieuwe.
Stap 3: De waardecreatie vindt plaats en levert resultaten. Deze worden geborgen in de coalitie voor uitvergroting wereldwijd met een royalty afspraak. Ondertussen kijken de coalitiepartners naar de oude werkelijkheid om te zien welke obstakels er zijn die de kernverantwoordelijkheden in de weg staan. Er ontstaat zowel een nieuwe democratie, een nieuwe economie en een nieuw politiek verhaal.
Dat alles geldt niet alleen voor de steden maar ook de overkoepelende overheden die niet meer uit gaan van de typisch stedelijke benadering van noodgedwongen economische groei door afhankelijkheid en tekorten, maar harmonisering van symbiose door eigen samen-redzaamheid, productiviteit en overvloed.
Door de nieuwe inzichten ontstaan nieuwe relaties
Tijdens de drie stappen presentatie kwamen ook de resultaten van Stad van Morgen Eindhoven met AiREAS aan de orde. De ongekende innovaties, unieke nationale en internationale publicaties als ook de wereldwijde aandacht zorgen voor een bevestiging van de aanpakt en een bron van inspiratie voor de andere steden.
De diversiteit aan resultaten van AiREAS waren onvoorspelbaar maar zijn stuk voor stuk vernieuwend
De media is ook afhankelijk van het perverse politieke en economische bestuur dat ons land regeert maar ook de commerciële spinoffs zoals onze kranten. Het is dan ook niet verwonderlijk dat de journalistiek de politiek naar de mond praat want men is net zo afhankelijk van geld als de belastingdienst.
Prinsjesdag staat voor de deur en de gesponsorde propaganda machine draait weer op volle toeren om slecht nieuws te omhullen met positivisme. Gelukkig is de bevolking niet (meer) gek en laat zich niet meer zo gemakkelijk beïnvloeden met goed weer boodschappen in de trend van “de economie vertoont weer groei” of “de consument trekt massaal de portemonnee” en deze “juichstemming om de begroting”. Volksverlakkerij.
Economie is geen garantie meer voor welzijn nu we zien dat bijvoorbeeld de zorg uitgekleed wordt om de kas te spekken van semioverheden zoals verzekeringen die meer winst draaien dan ooit. Of de groeiende armoede en eenzaamheid die opgelost wordt door onbetaalde vrijwilligers.
De consument kan niet anders dan de portemonnee trekken want de kosten voor levensonderhoud rijzen de pan uit. Dat wil niet zeggen dat men zo gelukkig wordt van het gedwongen consumisme maar heeft veelal geen andere keus. Economie is nu eenmaal “de kunst van het creëren van tekorten en afhankelijkheden”
En die begroting? In 10 jaar tijd is de overheid begroting ver 3-voudigd. Van 100 miljard naar 300 miljard! Dat is geen feestje waard. De maatschappij is er niet aangenamer op geworden met alle belastingen, incassos, eigen risico’s en fuiken op straat. Het goede nieuws komt echt niet uit Den Haag noch de media maar zal door onszelf opgeknapt moeten worden. Bewustwording is als de zon na regenbuien. Het grote positieve aan deze hele situatie is dat Nederland door pijnverwerking leert relativeren waardoor de onzin zich tegen de onzinverstrekkers keert. De maatschappij draait om en prinsjesdag wordt een farce van een oud ritueel dat ons alleen maar bewuster maakt van het einde van een tijdperk dat worstelt met de eigen doodstrijd.
Twee keer per maand organiseert de STIR leercoöperatie avondinspiraties in een collegezaal van Fontys Hogeschool te Eindhoven. Dit leerjaar staan de avondsessies in het teken van bewustwording, empathie en co-creatie. Onder de vlag van Sustainocratie worden goede voorbeelden en inzichten gedeeld met een ieder die eraan mee wil doen. De sessie zijn laagdrempelig, toegankelijk voor jong en oud, en altijd uitnodigend tot praktische verbinding. STIR leercoöperatie wordt inhoudelijk aangeboden door Jean-Paul Close, grondlegger van Sustainocratie, samen met gastvrouwe en persoonlijk begeleidster Nicolette Meeder.
29 september 2015
The Wise City
Reflectie over de Summer School resultaten in Eindhoven
Aanvang: 19:00 koffiepauze rond 20:00 Einde: 21:30
Kosten: 5€ (koffiebijdrage) of 1 AiREAS munt
Introductie: Gedurende de zomer heeft de Summer School in Eindhoven plaats gevonden onder de noemer “The Wise City”. De ideologie komt sterk overeen met die van de Stad van Morgen waarin de mens centraal staat in de context van een levendig, zelfsturend ecosysteem. Wise City heeft van alles toegepast en kennis vergaard over de belevingswereld van mensen om samen te komen tot een verduurzamende samenleving. Anne van Strien komt ons die ervaringen vertellen en gaat samen met ons de interactie aan om te kijken hoe we elkaar naar de toekomst zouden kunnen versterken?
Het probleem is een uitdaging en oplossing op niveau van “duurzame menselijkheid”
In de eerste wereldoorlog waren de Belgen massaal blij dat ze in neutraal Nederlands Zeeland terecht konden om zich te verzamelen en herstellen van het oorlogsgeweld. Na de burgeroorlog in Spanje werd het land bezet 36 jaar lang door dictator Franco en kon de democratische oppositie zich alleen groeperen in buurland Frankrijk. In de tweede wereldoorlog zochten veel Nederlanders deze mogelijkheid op in Engeland. Nadat het oorlogsgeweld over was, vaak met de hulp van de vluchtelingen die zich in buitenlandse veiligheid wisten te groeperen in verzet of bevrijdingslegers, gingen velen weer gewoon terug naar het vader en moederland. Als de vluchtelingen, die van ons, voor gesloten deuren hadden gestaan was de bevrijding wellicht nooit mogelijk geweest en hadden we geen 60 jaar lange vreedzame periode van welstand kunnen ervaren.
Vluchteling zijn is geen pretje. Zeker niet als je met je kinderen onder de arm en fluitende kogels om je oren weg moet duiken om zonder voedsel, en uitsluitend met wat men aan heeft (vaak een pyama of dagkloffie), de benen te nemen. Soms moet je tijdens je vlucht ook het verlies of achterlaten van geliefden verwerken waar je geen afscheid van hebt kunnen nemen of je je verstikkende zorgen over maakt. De weg achter ligt in puin en de weg voor je bezaait met onzekerheid. Als je dan van de ene oorlogs-hel ineens in een andere hel van hebzucht en bureaucratie terecht komt vraag je je misschien al snel af wat er met de mensheid is gebeurd? Wat is er over van de kernwaarden van ons bestaan, zoals respect, steun, liefde, begrip? Alles wat jij wilt op dit moment als vluchteling is gezondheid en veiligheid. De rest is even bijzaak. Dit zijn kernwaarden van het bestaan.
Oorlog is een vechtpartij van machthebbers over de rug van de mensheid. Meestal heeft oorlog geen enkele andere oorzaak dan belangen die in beleidskamers tot een bestuurlijk of economisch spel zijn verheven waar de menselijkheid totaal uit ontbreekt. Het gaat dan om olievoorraden, het in stand houden van industriële processen of het veilig stellen van machtbolwerken. Nooit gaat het over de mens, welzijn en leefbaarheid. Nooit gaat het over kernwaarden.
Miljoenen vluchtelingen worden zo gezien als “collateral damage” van een dodelijk spel van despoten die de wet naar hun hand weten te zetten door het afkopen van belangen. Het is tegenwoordig zelfs nog erger. De klimaatverandering, met roof-land, – tuinbouw en visserij, die veroorzaakt wordt door een gemanipuleerde “rijke” levensstijl van afhankelijkheden, apathie en gewetens bewusteloosheid in grote delen van de wereld, zorgt voor uitdroging en verschraling van hele gebieden waar mensen zich zonder technologische middelen en ondersteunend beleid niet meer in stand kunnen houden. Zij vluchten niet alleen voor oorlog maar een bestaansrecht dat door de “rijken” hen wordt ontnomen. Als ze dan voor de gesloten deuren komen te staan omdat de hebzucht ons blind heeft gemaakt voor de consequenties van onze eigen levensstijl, dan is het slachtofferschap van al deze verhongerde, verdronken en genegeerde massas een potentiële volkenmoord door nalatigheid.
Wat te doen?
Als je met een beschuldigende vinger naar iets of iemand wijst dan wijzen er altijd drie naar jezelf. Er staan in Noord Brabant honderden boerderijen leeg, veroorzaakt door dezelfde verziekte kapitalistische cultuur die het boerenleven onmogelijk heeft gemaakt. Stad van Morgen wil, in cocreatie met de provincie, wetenschap en waardengedreven ondernemerschap, via het FRE2SH programma FRE2SH programma werken aan structurele voedselinnovatie dat vertikaal gebruik maakt van het landschap in plaats van de roofbouw van eenzijdige horizontale uitgemolken massaproducties. We trachten al jaren de stadsbevolking te betrekken bij hun eigen voedselproductiviteit in plaats van uitsluitend te consumeren. Zonder succes. Toch hebben we mensen nodig in de innovatie processen.
Wat ons betreft is het mensonterend om vluchtelingen op te sluiten in kampen. Deze mensen moeten de kans krijgen zichzelf te voeden, mee te werken aan de maatschappij in ruil voor huisvesting, scholing voor de kinderen en (diplomatieke als ook praktische) steun voor het plannen van een eventuele terugkeer naar het thuisland. In de boerderijen kunnen we families opvangen en betrekken bij de voedseltransitie waarbij in eerste instantie een stukje zelfvoorziening belangrijk is om daarna samen te werken aan innovatiepatronen. Zo vormen de groepen een toegevoegde waarde voor ons gebied en kunnen ze zich sterken voor de plannen die ze hebben voor hun eigen toekomst zonder dat het een economische last is voor de regio.
Het hele programma valt binnen de kaders van Sustainocratie, de democratie van menselijke kernwaarden (gezondheid, veiligheid, samenredzaamheid, zelfbewustzijn en voeding) met de waardekolom (eigenheid, respect, gelijkwaardigheid en vertrouwen) om tot cocreatie te komen. Het zijn deze productieve waarden die sturend zijn in de gemeenschappen totdat deze een meer definitieve oplossing hebben gevonden voor hun eigen toekomst. De waardecreatie in voedselinnovatie en samenwerking is tevens een coöperatie (FRE2SH) waarin de innovaties geborgen worden en iedereen die eraan heeft meegewerkt mede aandeelhouder blijft. Dit vormt een startkapitaal van kennis, vaardigheden en middelen die men desgewenst mee kan nemen als baggage terug naar het thuisland en in netwerkformatie met Brabant opbouwen tot een nieuwe fase van leefbaarheid en welzijn in eigen land.
Stad van Morgen 