Blauw groene ruit – projectdefinitie fase

17 juni in het Design House te Eindhoven.

Samen verantwoordelijk voor de ontwikkeling van het gebied gebaseerd op gezondheid, leefbaarheid en kwaliteit van leven, uitgevoerd door thematische tafels die democratisch zijn ontstaan.

Rijk Dommel en Aa 17 juni (1)
Participatie maatschappij in actie Stad – Platteland

Iedereen die een bijdrage kan leveren aan de cocreatie mag meedoen.

http://www.eventbrite.nl/e/tickets-the-landscape-in-between-co-creatie-25771093033?aff=ebapi&aff=eanddiscrelepopu&ref=eanddiscrelepopu

Initiatief van de Stad van Morgen, Rijk Dommel en Aa en Visie 2070 TU/e

Geschiedenis

Fase 0: September 2015 – Diner pensant – bestuurlijke introductie Brabantse Health Deal volgens Sustainocratisch model en met AiREAS als voorbeeld.

Fase 1: 2 Maart – Gezondheid gedreven werkelijkheid? Wat gaan we doen?

Fase 2: 18 April – Hoe verbinden we met de beleidsdossiers van de overheid?

Fase 3: 17 Juni – Na de prioriteitskeuzes gaan we projecten definiëren.

Burgerparticipatie

Er is veel te doen over “burgerparticipatie”. De vraag is alleen wat ermee wordt bedoeld? Een burger participeert namelijk altijd! Zonder burger is er geen maatschappij. Of deze burger nu thuis op de bank op een uitkering zit te wachten of elke dag op de fiets springt om een baan ergens uit te oefenen, de burger doet altijd mee. Als dat zo is waarom dan die ophef over burgerparticipatie? Participeren waarin?

Het antwoord is divers. In sommige kringen wordt gekeken naar de scheiding tussen het functioneren van de Staat en de burger. Tot de jaren 70 van de vorige eeuw had de burger weinig tot niets te vertellen. De overheid was alles bepalend. Sindsdien is er een groeiende participatie. Maar nog steeds geldt voor vele bestuurders dat de burger mee mag praten maar de hiërarchie uiteindelijk beslist. Men praat over “de burgerij”, het kuddegedrag en wij/zij alsof er twee maatschappijen zijn, de bestuurlijke en de burgerlijke.

De mens is de baas, de bestuurder de opperbaas en geld een soort afgod

De politieke overheid wordt eens in de zoveel tijd democratisch gekozen. Dan trekt de burger de handen van de verantwoordelijkheden af en gaat verder met de orde van de dag. Men laat het algehele beleid over aan de overheid. Maar de overheid zit met een groeiend aantal uitdagingen waar het niet buiten de burger om kan. Als men dat wel doet dan wordt het overheid systeem zo groot, log en kostbaar dat het onbetaalbaar blijkt terwijl de vraag gesteld wordt of het daarmee de uitdagingen wel aan kan? Veelal denkt men van niet. Burgerparticipatie is dan een belangrijke filosofie om verantwoordelijkheden samen te gaan dragen.

Kernwaarden kun je niet uitbesteden

In de Stad van Morgen definiëren wij een 5 tal kernwaarden die we als gedeelde verantwoordelijkheid structureren: voedsel (incl. drinkwater), gezondheid, veiligheid, samen-redzaamheid en zelfbewustzijn. Deze verantwoordelijkheden zijn niet politiek verkiesbaar noch met geld te koop. Als ze niet gerespecteerd worden dan ontstaat er crisis en verval met enorme consequenties. Burgerparticipatie in deze geeft invulling aan een maatschappelijke cocreatie die wij Sustainocratie hebben genoemd.

Bijvoorbeeld AiREAS
Bijvoorbeeld AiREAS

Een andere organisatie die kernwaarden heeft geformuleerd is The Natural Step. De kernwaarden aldaar gaan om het respectvol en zelfbewust omgaan met onze natuurlijke omgeving en grondstoffen. The Natural Step en Sustainocratie vormen eigenlijk samen een optimale vorm om een maatschappij te structuren rondom een productieve kringloop in multidisciplinaire cocreatie.

Sommige mensen zien de vraag naar burgerparticipatie als een verkapte vorm van de overheid om kosten te besparen door burgers te vragen zich onbetaald in te zetten voor vermeende overheid taken. De Stad van Morgen ziet dit anders, namelijk de erkenning van de overheid dat er grenzen zijn aan de verzorgingsstaat en er kernwaarden zijn die een overheid alleen maar kan bewaken en stimulerend faciliteren, niet overnemen en zeker niet negeren of blijven ontkennen. Dit besef zorgt er tevens voor dat er veel zaken in de maatschappelijke context dienen te veranderen. Een daarvan is de beloningsstructuur. Een andere is de transitie van een afhankelijkheid- naar een participatieve cultuur.

Participatie is context afhankelijk

Een tweede opvatting rond burgerparticipatie is de maatschappelijke context verandering. We komen uit een gekapitaliseerde maatschappijvorm waarin de medemens en Aarde worden misbruikt in een politieke en economische hiërarchie. De huidige mens is een slaaf van een schuldensysteem waar macht en belangen aan wordt ontleend. We worden omringd door luxe die alleen toegankelijk is met geld. Binnen die context wordt het gedrag en de participatie van de burger bepaald door geldafhankelijkheid. Het bewustzijn over kernwaarden en verantwoordelijkheden verdwijnt.

De context verandering is het besef dat we daarmee onszelf zo kwetsbaar hebben gemaakt dat we allerlei grote risico’s lopen. De mens plaatst zich gaandeweg weer in de natuurlijke werkelijkheid en ondergaat een grote mentaliteit verandering. Burgerparticipatie betekent dan dat men zich niet meer afhankelijk opstelt van een geld-gestuurde hiërarchie en schijnovervloed maar zelfbewust onderdeel wil zijn van een groter geheel en samenhang.

De mens is onderdeel van een eco-systeem

Deze opvatting geldt niet alleen voor de individuele mens maar ook de hele maatschappelijke structuur. Zo kunnen we alles ter discussie gaan stellen dat door de oude hiërarchie is gecreëerd. Denk hierbij aan de manier waarop we in steden zijn gaan wonen en de natuur hebben verdrongen met beton, asfalt en glas. Door ons weer interactief op te stellen met de natuurlijke omgeving scheppen we nieuwe voorwaarden aan de manier waarop wij onze levens inrichten. We dienen betrokken te zijn bij de productiviteit en kringloop van levensprocessen. In de Stad van Morgen gedragen we ons al zo en sturen we niet aan op geldgedreven mechanismen of de macht van het “hebben” maar op kernwaarden gedreven processen gebaseerd op gedeelde verantwoordelijkheden en gebruik van grondstoffen. Burgerparticipatie is dan een benadering van teamvorming rondom kernwaarden met het delen in de waardecreatie.

Multidisciplinair overleg over groen en water in Eindhoven
Multidisciplinair overleg over groen en water in Eindhoven “Niet duurzaam is asociaal”.

In Eindhoven gaat deze participatie maatschappij zover dat nu vele bestuurlijke ontwikkelingen ondergeschikt zijn gemaakt aan natuurlijke kernwaarden en dat multidisciplinaire co-creatie de norm is geworden aangestuurd door de kernwaarden in plaats van andere belangen. Dit zal alleen maar groeien naar mate de inzichten zich versterken door het goede voorbeeld en de bevestiging van resultaten die leiden tot nieuwe economische stromingen en harmonie.

 

Van pervers speculatief naar gezond cocreatief

Het traditionele tweejaarlijkse bestuurdersdiner van de vijf grote Brabantse steden en de Provincie Noord Brabant was voor het eerst multidisciplinaire georganiseerd rondom het concept “gezondheid”. Dit is op meerdere fronten uniek en een belangrijke stap in een maatschappelijke transformatie waarvan veel mensen het werkelijke bereik en de impact nog amper inzien.

Stad van Morgen was uitgenodigd om te prikkelen en presenteerde natuurlijk Sustainocratie als nieuwe maatschappelijke commitment rond menselijke kernwaarden in plaats van perverse speculatie rond geld. Het feit dat dit kon en 30% van de aanwezigen al structureel betrokken zijn bij deze Stad van Morgen beweging kwam doordat we de werkwijze in Eindhoven al 5 jaar succesvol toepassen in samenwerking met de gemeente op gebied van luchtkwaliteit en gezondheid. Maar dat kwam niet gemakkelijk tot stand. Een stad en stadsbestuur is namelijk een apart fenomeen in het menselijk bestaan.

Perverse verstedelijking
In Eindhoven nemen we dan wel pioniers-stappen maar vele andere gemeentes staan daar nog ver van af. Het is enorm interessant als stichting om dat fenomeen handen en voeten te geven door de kennis in kaart te brengen van stedelijke, maatschappelijke of bestuurlijke bewustwording en de spanningen ertussen. De spiegel werd voorgehouden dat gezonde verstedelijking weliswaar die avond tot de nobele uitdaging behoort maar in de praktijk haaks staat op de gangbare bestuurscultuur van een stad. De geschiedenis van de stad is namelijk nooit gestoeld geweest op gezondheid.
image

Steden zijn historisch geborgen rondom zelf gedeclareerde grondheersers, mensehouderij, vastgoedspeculatie, schulden, verdediging tegen agressie van anderen, handel en evenementen. In een stad draait uiteindelijk alles om geld omdat de stad consumeert middels de agressieve import van basisbehoeften en verder niets anders produceert dan ongezondheid op vele fronten. Dit decadente van steden zorgt tevens voor verblinding van burgerschap en bestuur over de consequenties hiervan op de leefomgeving en gezondheid. De stadsbewoners en gebruikers identificeren zich amper met klimaatverandering, verzurende zeeën en onzichtbare luchtvervuiling, maar des te meer met beschikbare bronnen van geld door georganiseerde arbeid, uitkering of pensioenen, met alle luxe van gemaksdiensten dat zo’n pretpark-achtig luilekkerland als een stad aanbiedt. 90% van de beslissingen van de bestuurslaag in de stad gaat over het in stand houden en uitvergroten van deze patronen, die in geld worden uitgedrukt om ze te belasten en zo de groei, de voorzieningen en de bureaucratie te kunnen financieren.

5000 jaar verstedelijking op basis van alles behalve gezondheid
5000 jaar verstedelijking op basis van alles behalve gezondheid

Gezondheid wordt vertaald naar een kostbaar zorgsysteem dat repareert wat de decadentie kapot maakt. Nooit is vanuit de stad rekening gehouden met de natuur of de natuurlijke omgeving. De stad investeert in beton, asfalt en glas waardoor de vervuiling evenredig groeit met de economische bloei. Ondertussen speculeert het geldsysteem met de natuurlijke omgeving om in haar basisbehoeften te voorzien (voedsel, water, energie, grondstoffen en recreatie). De producten worden zo goedkoop mogelijk ingekocht om zo duur mogelijk in het stadssysteem te worden verkocht omdat daar de winst geprojecteerd wordt. Tegelijkertijd pleegt men roofbouw op de zee, de bodem en de lucht, en daarbij het leven op aarde. 7 miljard mensen op aarde, waarvan 70% zich heeft gevestigd in steden, levert een levensgevaarlijke situatie op van pervers en vaak hypocriet geldgedreven “democratisch” bestuur over onbewuste massa’s die puur gefocust zijn op consumeren door eigenzinnig te overleven in een materialistische jungle met een alles vernietigende mentaliteit en goederenstroom uit een leeggeroofde aarde. Men vindt het op alle niveaus in de stad zelfs grotendeels normaal dat dit gebeurd.

We kunnen derhalve concluderen dat alle grote problemen op aarde veroorzaakt worden door de steden en dat de steden zich er amper mee identificeren omdat ze zichzelf in stand houden door intensieve navelstaarderij. De landelijke overheden drijven op het consumptievermogen van de steden en de logistieke processen die ze economisch verbinden. De gevolgen wereldwijd zijn catastrofaal voor alle leven op aarde, inclusief de mens.

Voor iemand in de stad is het moeilijk te begrijpen dat de problemen wereldwijd door de steden worden veroorzaakt.
Voor iemand in de stad is het moeilijk te begrijpen dat de problemen wereldwijd door de steden worden veroorzaakt.

Gezonde cocreatie
De discussie tijdens het diner was een confrontatie met deze spiegel. De “omgekeerde wereld”, zoals men de Stad van Morgen noemt. Door de menselijke kernwaarden te identificeren en voorop stellen worden we ons al snel bewust van de decadentie van die oude wereld die ons omringt, inclusief het bestuur dat het in stand houdt. Socrates zei ooit: “Je kunt je leven lang vechten tegen het oude of al je energie steken in het creëren van het nieuwe”. Sustainocratie is dat nieuwe, een commitment voor de kernwaarden van ons bestaan en daarna de democratische afstemming van onze prioriteiten om de harmonie te bewaren in een veranderende werkelijkheid. Het is voor de traditionele stadsbestuurders natuurlijk moeilijk te aanvaarden als men in de transitie is komen te staan tussen de ene werkelijkheid en de andere. Half ontkennen en half aanvaarden is dan ook de veiligste weg vooruit. “Gezondheid moet wel een business case worden” is een veel gehoorde oudetijdse opmerking terwijl de andere werkelijkheid aantoont dat gezondheid nu juist een basisverantwoordelijkheid is en geen handel.

De levende natuur is gezondheid gedreven. Alles dat ons als levend ecosysteem omringt is altijd gezond. Als dat niet zo is dan gaat het dood of wordt opgegeten.

De natuur is altijd gezond want anders gaat het dood
De natuur is altijd gezond want anders gaat het dood

Leven is per definitie gezond. De mens is ook zo’n levend wezen dat in zichzelf altijd streeft naar gezondheid. Dat is een natuurlijke eliminatieproces in het onbewuste en een te erkennen verantwoordelijkheid als het doordringt tot het bewustzijn.  Deze verantwoordelijkheid heeft de mens echter nog nooit doorzien omdat het zich structureel heeft laten verleiden tot de ongezonde mentaliteit van hebzucht, macht en controle. De consequenties manifesteren zich massaal omdat de, naar gezondheid strevende, natuurlijke werkelijkheid ons confronteert met ons eigen gedrag via de enorme tekorten die wij veroorzaken door uitputting en vernietiging van het leven dat niet automatisch zich herstelt met nieuw leven. Het ontbreken aan natuurlijke groep empathie met de natuur bij de mens zorgt ervoor dat wij onszelf niet kennen en nu een spiegel voorgehouden krijgen door catastrofes, crisis en chaos. Steden zijn de aangewezen structuren die onderhevig zijn aan bewustwording door de kwetsbaarheid die ze gaan inzien maar ook de verantwoordelijk die ze dragen voor de grote problemen (die ze vaak niet inzien door de verkeerde prioriteiten en blindheid voor het grotere geheel) en lange tijd hebben ontkend. Het is niet vreemd dat de grote handelscentra langs de zee het eerste geconfronteerd worden met klimaatverandering door de stijgende zeeniveaus. Het is ook niet vreemd dat  de steden op kruispunten in het platteland steeds slachtoffer zijn geweest van de enorme fluctuaties in de economie omdat met afhankelijk werd van goederenstromen in plaats van lokale zelfredzaamheid.

Naar mate de stress zich opbouwt in en rondom steden dringt het bewustzijn verder door. De verantwoordelijkheden manifesteren zich en openbaren zich in het spanningsveld. Het benoemen van de uitdaging is een eerste stap naar de oplossing. Daarom is het proces dat we via het diner zijn gestart een ongekende eerste stap, een blijk van gezond verstand en wens tot verandering. Maar de oude wereld overheerst nog terwijl de nieuwe wereld zich openbaart. Om de nieuwe wereld ruimte geven vragen wij de overheersende geldgedreven politieke sturing een stap opzij te doen en zich als overheid te verbinden aan de kernverantwoordelijkheid, samen met anderen die ook die verantwoordelijkheid delen. In de hiërarchische ontwikkeling van geldafhankelijke werkelijkheid was de overheid vooral met zichzelf bezig geweest in plaats van haar dienstbare rol naar maatschappelijk stabiliteit en zelfbewuste menselijke vooruitgang.

In de ruimte die ontstaat positioneert de Stadvan Morgen haar Sustainocratische samenwerkingsprocessen
In de ruimte die ontstaat positioneert de Stadvan Morgen haar Sustainocratische samenwerkingsprocessen
Zo is AiREAS (luchtkwaliteit en  volksgezondheid) ontstaan
Zo is AiREAS (luchtkwaliteit en volksgezondheid) ontstaan

De transformatie wordt dan ook vormgegeven buiten de gangbare hiërarchie om. De andere spelers in de maatschappelijke context (burgers, ondernemers en onderwijs) van kernverantwoordelijkheden hebben namelijk net zo’n grote slag te slaan als de overheid. Die omslag gebeurt niet de een na de ander maar allemaal tegelijk. Samen gaan we de transitie aan met het oog op leren leven, gezond leven, als mens maar ook onze hulpmiddelen. De mens en haar natuurlijke verbintenis is sturend vanuit de kernwaarden en niet individuele belangen. De omslag is gigantisch en intensief maar niet onmogelijk. De Stad van Morgen heeft drie stappen geïntroduceerd:

Stap 1: Economische en Politieke sturing loslaten. Dat geldt voor alle deelnemers aan het proces, niet alleen de overheid bestuurders.

Stap 2: In de ruimte die ontstaat nodigt de Stad van Morgen uit tot het vormen van waardengedreven en multidisciplinaire coalities. Bij het aanvaarden van de uitnodigen stappen de betrokken partijen uit hun oude werkelijkheid om (tijdelijk) de smaak te maken van de nieuwe.

Stap 3: De waardecreatie vindt plaats en levert resultaten. Deze worden geborgen in de coalitie voor uitvergroting wereldwijd met een royalty afspraak. Ondertussen kijken de coalitiepartners naar de oude werkelijkheid om te zien welke obstakels er zijn die de kernverantwoordelijkheden in de weg staan. Er ontstaat zowel een nieuwe democratie, een nieuwe economie en een nieuw politiek verhaal.

Dat alles geldt niet alleen voor de steden maar ook de overkoepelende overheden die niet meer uit gaan van de typisch stedelijke benadering van noodgedwongen economische groei door afhankelijkheid en tekorten, maar harmonisering van symbiose door eigen samen-redzaamheid, productiviteit en overvloed.

Door de nieuwe inzichten ontstaan nieuwe relaties
Door de nieuwe inzichten ontstaan nieuwe relaties

Tijdens de drie stappen presentatie kwamen ook de resultaten van Stad van Morgen Eindhoven met AiREAS aan de orde. De ongekende innovaties, unieke nationale en internationale publicaties als ook de wereldwijde aandacht zorgen voor een bevestiging van de aanpakt en een bron van inspiratie voor de andere steden.

De diversiteit aan resultaten van AiREAS waren onvoorspelbaar maar zijn stuk voor stuk vernieuwend
De diversiteit aan resultaten van AiREAS waren onvoorspelbaar maar zijn stuk voor stuk vernieuwend

Niet alleen kantelen maar open gooien

Het problematische besef dat onze huidige maatschappijvorm onhoudbaar is geworden door de enorme consequenties waar we een antwoord op dienen te vinden dwingt tot een transitie zonder precedent in de geschiedenis van onze landen én de mens. Hoe heeft het zover kunnen komen en waar zit de oplossing? Daar houden we ons in de Stad van Morgen al sinds 2009 mee bezig en ikzelf al veel langer. Naast eigen werk gebruik ik graag andere bronnen van inspiratie om tot inzichten te komen. Zo kwam de katholieke kerk (de oudste hiërarchische organisatievorm ter wereld) met de 3 niveaus van een menselijke samenleving. Het blijkt interessant om die in de transitie context te plaatsen.

De situatie die we kennen is deze:

De tekening toont een gelaagde samenleving waarin de bevolking (motivatieniveau) overvleugeld wordt door de sturende laag. De hoogste laag, die van de bewustwording en reflectie, wordt door de bestuurlijke laag geblokkeerd voor “het volk”. Bestuurders bepalen hoe we onderwijs krijgen, wat er betaald wordt met ons belastinggeld, hoe we het nieuws voorgeschoteld krijgen, maar ook hoe en met welke dynamiek we omgaan met de grote uitdagingen van deze tijd, enz. Deze laag wordt echter met name door korte termijn economische en politieke belangen aangestuurd. Ethiek wordt getoetst aan de belangen van die middenlaag waardoor de prioriteiten vaak evenredig worden afgestemd, niet proactief en innovatief maar kostbaar afwachtend en reactief, met alle huidige gevolgen van dien.

We zijn er echter allemaal over eens dat deze vorm van blokkerende, sturende tussenlaag het maatschappijbelang niet meer dient wegens de enorme consequenties (zie grijze wolk) waar het amper tot geen antwoord op heeft, vooral omdat het mede veroorzaker is ervan. Lang heeft men de issues nog kunnen verdoezelen door de belastingdruk en bureaucratie te verhogen of de consequenties uit machtsbelang te ontkennen maar uiteindelijk blijkt dat onhoudbaar. Zelfs bestuurders beseffen nu dat meegaan in ingrijpende verandering betere resultaten oplevert dan het blokkeren ervan. In verschillende gebieden (zoals de stad Eindhoven en Provincie Noord Brabant) zien we dat de bestuurders een stapje opzij doen, hun machtspositie opheffen om met autoriteit open te gaan staan voor een brede dialoog en innovatieve samenwerking. Hierbij staat ook het functioneren van de bestuurslaag zelf ter discussie. Zoiets doe je niet zelf maar samen met de andere maatschappelijke actoren die met elkaar duidelijke richtlijnen formuleren die voortkomen uit een nieuw maatschappijproces.

Het nieuwe plaatje ziet er dan zo uit.
In plaats van een hiërarchie ontstaat een proces-gedreven cocreatie, een samenwerking, waarbij het motivatieniveau (de mensen in de maatschappij) structureel betrokken wordt bij de grote ethische vraagstukken (het overwegingsniveau). In feite wordt de maatschappij opengebroken doordat de dogma’s een stap opzij doen en ruimte creëert voor integrale vernieuwing gebaseerd op bewustwording, empathie en cocreatie (bijvoorbeeld “de nieuw faciliterende overheid” en “nieuwe waarde-systemen in plaats van bank-schuld-dominantie”).

Stad van Morgen is mede aanjager van dit proces door al sinds onze oprichting in de “ongedefinieerde” ruimte, die in het midden ontstaat, te gaan staan en een onafhankelijke uitnodigende én verbindende rol te gaan spelen tussen de 3 niveaus die elkaar nu open en transparant beïnvloeden. Alle niveaus worden zo ineens op een geheel andere manier met elkaar gerelateerd dan in de hiërarchie van voorheen. Daar moet iedereen aan wennen, juist omdat de verhoudingen van autoriteit zich anders manifesteren dan toen er sprake was van macht. Niemand is meer de baas, iedereen heeft een vorm van autoriteit. De grote wereldwijde en lokale uitdagingen zijn nu sturend en ieder (groot of klein) draagt zijn/haar steentje bij op basis van inzet en gelijkwaardigheid.

Van lokaal naar wereldwijd
In Eindhoven hebben we deze ervaringen al sinds 2009 op kunnen bouwen, onder andere met de coöperaties AiREAS en STIR Academy. We hebben de cyclus al een keer geheel doorlopen waarbij elke deelnemer, inclusief de oude sturende organen, integraal veranderingen hebben doorgemaakt door ze onderling en met een hoger doel af te stemmen. Dit is een enorm precedent dat we nu ook gedocumenteerd wereldwijd naar buiten brengen.

Ondertussen is de Katholieke Kerk, met de charismatische en visionaire Paus Franciscus, de eerste wereldwijde organisatie die het goede voorbeeld geeft middels een encycliek en haar sturende dogma’s loslaat door uit te nodigen tot multidisciplinair dialoog en innovatie van alles tegelijk. Met dit precedent opent zich een nieuwe wereld waarin de hiërarchie een pas opzij doet en plaats maakt voor integrale samenwerkingsverbanden waar we als Stad van Morgen zoveel ervaring mee op hebben gebouwd. Het is een mooie voedingsbodem om de initiatieven met lokale partners uit te vergroten.

Creatie, co-creatie en geld verdienen

Regelmatig ontstaat er een discussie als we praten over de manier van (samen) werken in de Stad van Morgen (Stichting STIR). Dan gaat het vooral over wanneer men nu een factuur mag sturen en wanneer iets “gratis” gebeurd? Het verschil zit ‘m in de manier waarop wij tegen ondernemen aankijken, de manier waarop vernieuwingen tot stand komen en wanneer iets een co-creatieproces is of een product-verkoopproces. Wanneer is er budget en wanneer niet?

Creatie:

Creatie is de essentie van ondernemen, of het nu industrieel is, dienstverlenend, maatschappelijk, kunstzinnig, ….. Het is tevens de voedende basis van het onderscheidende vermogen van een bedrijf, de duurzaamheid van het bestaansrecht. Dit geldt zowel voor de individu als zelfredzaam en zelfreflecterend persoon, als voor een instelling of zelfs de gehele maatschappij. Het creatieproces is derhalve een investering in jezelf en de toekomst. Wanneer ik het woord “investering” noem denken de meeste mensen meteen weer aan geld en niet zichzelf (talent). Maar met geld doe je in een creatieproces helemaal niets want dan heeft het alleen de waarde van een schuld. En een schuld ga je aan als je erop vertrouwt het terug te kunnen betalen. Dat conditioneert dan weer je creatieproces dat automatisch gericht moet zijn op geldverdienen terwijl de droom bijna altijd toch eerst iets anders voor ogen heeft.

Creatie komt voort uit het intense verlangen om iets nieuws, iets anders neer te zetten dan datgene dat al bestaat. Het is een sterke innerlijke drang, een passie, die zich als een vulkaan doet aanvoelen binnen de ondernemer. Om die droom, want creatie gaat eerst uit van een soort droom, een ideaal, een denkbeeldig iets dat alleen in de geest van de ondernemer bestaat en nog niet in het echt, te verwezenlijken moeten er veel dingen gedaan worden. Soms komt daar wat geld bij kijken om bepaalde benodigdheden te kopen of in te huren. Soms zijn er mensen die zich tegen betaling aanbieden om je te helpen je droom waar te maken. Dan moet je zelf keuzes maken en kijken of je budget hebt, die betaalde hulp echt nodig hebt of het alleen kunt. Of je maakt er een co-creatie van met mensen die dezelfde droom ook waar willen maken en verschillende talenten aan die van jou toevoegen. In principe is geld niet nodig. Daar krijg je de droom niet mee bewaarheid, alleen misschien wat instrumenten om er aan te werken . Wat men vooral nodig heeft in deze fase is de visie, het doorzettingsvermogen, geloof in jezelf, eigenwijsheid en de verbindende kracht om anderen mee te krijgen in de creatie.

Creatie is daarom de essentie van duurzame vooruitgang.

Het is ook de basis van een gezonde economie, niet andersom (ook zo’n misvatting). Er wordt echter in dit stadium helemaal geen geld mee verdiend, het kost meestal alleen geld en héél véél moeite. Voor degene die creëert gaat het niet om het geld maar om het creatieproces zelf en het beoogde eindresultaat dat vaak een menselijke waarde omvat dat niet in geld is uit te drukken. Dat zijn de échte ondernemers, in tegenstelling tot de algemene, foutieve opvatting dat ondernemers uitsluitend “geldverdieners” zijn. Die zijn er ook, de concurrerende productverkopers, maar die werken op basis van andere parameters (prijs, distributiekanalen, marketing, inkoop, voorraden, balans, enz) en waarden die al in prioducten zijn omgezet. Daar is niets mis mee maar heeft minder met waardecreatie te maken, wel met economie (ruilhandel van bestaande waarden en handel in tekorten). De ene ondernemer is dus de andere niet.

Creatie en Stichting STIR

Stad van Morgen is een stichting voor permanente waardecreatie. Wij stellen steeds de complexe maatschappij ter discussie vanuit onze visie voor duurzame menselijke vooruitgang, onze eigen stip op de horizon. De mens heeft de neiging om steeds van die stip af te willen wijken. Onze  wispelturige natuur laat zich vooral  aansturen door materieel heb en heerszucht om dan door crisissen en bijbehorende pijn weer tot bezieling en heroriëntatie te worden gedwongen. Dit geeft dus altijd weer aanleiding voor ondernemende mensen om te dromen dat het ook anders kan. Zij brengen dan stabiliteit door vernieuwing. Dat is ook een van de redenen dat in tijden van een gelddepressie of oorlog de meeste nieuwe uitvindingen zijn gedaan, niet in tijden van financiële hoogtij. (Zie ook mijn blogartikel in het Engels over Kondratieff versus Close). Dit proces levert uiteindelijk een maatschappelijke slingerlijn op die met vallen en opstaan vooruit gaat.

Stad van Morgen zit vooral aan de kant van het opstaan, vaak nog voordat we gevallen zijn.

Ja maar…..

Ik weet het! Er moet brood op de plank komen en al dat creëren vanuit een droom is mooi en aardig maar ik zal toch moeten overleven in deze maatschappij die alles vertaald heeft in geld. Natuurlijk snappen we dat. Maar het is niet de verantwoordelijkheid van de Stad van Morgen of de coöperaties die eruit ontstaan om het geldbelang te dienen. Wij creëren samen nieuwe waarden die nog niet bestaan en dus ook nog geen prijskaartje hebben. Dat uit het co-creatie proces verkoopbare waarden ontstaan is duidelijk alleen weten we vooraf nog niet wat. Dat is het doel ook niet. In de Stad van Morgen handelen we alsof het altijd een depressie is. Het haalt het beste uit de mens naar boven en in tijden dat er in de omgeving geen direct crisisgevoel heerst is er toch “markt” voor integrale vernieuwing. Wat we gezien hebben tot nu toe is:

  • Deelnemers kwamen zo in de aandacht dat ze een baan aangeboden hebben gekregen bij een van de institutionele partners,
  • Deelnemers kregen een belangrijke opdracht omdat zij op een duidelijke manier talent en integriteit zichtbaar maakten.
  • Nieuwe producten en diensten zijn ontstaan die verkoopbaar werden zonder nog concurrentie omdat ze zo vernieuwend zijn. Ze komen op de markt met een maatschappelijk verhaal dat eigenlijk geen marketing nodig heeft
  • Nieuwe professionele samenwerkingsverbanden ontstaan die weer nieuwe korte termijn co-creaties opleveren.
  • De co-creatie de medewerking krijgt van de overheid en bepaalde trajecten als productontwikkeling worden gezien waar subsidies aan worden geplakt zonder dat wij er een ellenlange aanvraag voor moeten voorbereiden of bedenken.
  • Investeerder raken geinteresseerd
  • De stip op de horizon leidt tot allerlei tussenstapjes waar wel weer allerlei geldbelangen uit komen rollen voor de deelnemers. Een co-creatie hoeft dus geen oneindig lange termijn ding te zijn maar kan ook allerlei korte termijn acties zijn
  • Deelname aan deze co-creatie je eigen verkoopverhaal versterkt als je ergens acquisitie gaat doen.

Co-creatie leidt dus onverminderd tot allerlei onvoorspelbare en voorspelbare  kansen, ook materiele, mits het voortkomt uit loyaliteit, menselijkheid en betrouwbaarheid. Een wolf in schaapskleren valt van zelf door de mand. En zoals Prof. Paul de Blot ooit zei: “alles wat ik gepland heb is niets van terecht gekomen”. Zodra je  bevooroordeelde verwachtingen gaat scheppen die voortkomen uit het materiele eigenbelang dan loop je de kans het hogere doel te verstoren en dan komen die onverwachte en verwachte vruchten niet voorbij. Laat het geluk je toevallen door open, onbevooroordeeld en zonder verwachtingen vooraf deel te nemen aan dit soort processen. De rest komt vanzelf. Zorg er zelf voor dat je je tijd goed verdeelt tussen co-creatie in het waarmaken van dromen, en het oogsten van wat je al in het verleden zelf gezaaid hebt. Van dat laatste leef je vandaag van het eerste leef je morgen.

Waarde creatie en handel zijn verschillende dingen
Waarde creatie en handel zijn verschillende dingen

Co-creatie

Co-creatie is hetzelfde proces als creatie maar dan wordt het gedaan door de samenwerking van verschillende partijen die eenzelfde droom met elkaar delen. Het is wederom niet geld maar waarde-gedreven. De waarde is menselijk en wordt bepaald door de visie en passie die de deelnemers aan het co-creatieproces bindt. Ook co-creatie is geen geldmachine maar een investering van passie, daadkracht, kennis en energie. De wederkerigheid zit ‘m in het waarmaken van de visie en daar de eer voor krijgen, allereerst door zichzelf te prijzen, nog voordat anderen het eventueel doen. Denk aan de schilder Vincent van Gogh die een ondernemende creator was maar dat alleen voor zichzelf beleefde, zonder de huidige erkenning te hebben mogen ervaren. Dat in tegenstelling tot Rembrandt van Rijn die ondernemende creator was maar dit ook in zijn eigen tijd om wist te zetten in roem en eer door af en toe zijn creatiedrang ondergeschikt te maken aan zijn materiële belangen en bijbehorende concessies te doen. Van Gogh kon dat psychisch en emotioneel niet. Creatie is sterk “zijn” gedreven vanuit allerlei motivaties, meestal ethisch, functioneel en expressief.

Stichting STIR en co-creatie

De stichting heeft co-creatie tot een kunst verheven waar zelfs de grootste instellingen aan meedoen en het onderscheid vaak zelf ook nog niet helemaal begrijpen. Zo hebben wij het co-creatieproces, dat zich sturend op het hoogste maatschappelijke niveau afspeelt binnen een concreet gebied, zelfs een aparte naam gegeven: Sustainocratie. Dit in tegenstelling tot een “economische democratie” die aangestuurd wordt vanuit het consumeren van waarden en het handelen erin vanuit tekorten.

AiREAS is een concreet voorbeeld van een sustainocratisch proces in een gebied (nu nog Eindhoven). Het gaat bij AiREAS niet om geldverdienen maar om het samen creëren van een gezonde stad. Hoe doe je zoiets? Hoe draag je eraan bij? Wie is verantwoordelijk? Dat heeft niets met economie te maken maar met menselijkheid en duurzaamheid, maar ook met permanente creatie en co-creatie, gedrag en mentaliteit, ethiek en expressie. In een samenleving verandert er steeds wat, veroorzaakt door mensen of onze natuurlijke omgeving. Dat valt niet te plannen maar wel op te reageren en anticiperen door creatief gedrag. Als men dat samen doet met een belang van allemaal dan ontstaat er iets nieuws, een permanente drang tot verandering. Dit kun je niet budgetteren, niet plannen en niet inkopen. Co-creatie is op basis van vrijwillige commitment binnen de mogelijkheden die men heeft. Men doet mee omdat men het voor zichzelf belangrijk vindt en erin gelooft. Ook de te verwachten wederkerigheid bepaalt men daarin zelf.

Binnen de context van het model van de menselijke complexiteit (Zie de tekening eerder in dit schrijven en het boek Sustainocratie, de nieuwe democratie) is creatie en co-creatie vooral een uiting en ontwikkeling van het “zijn”, de “ik ben” – identiteit. De deelnemers aan het proces ondergaan een leerproces door vanuit zingeving te handelen. Dit leerproces, dat zich ook uit in de professionaliteit van de deelnemers, is voor de betrokkenen essentieel om zich aan de waarden van een veranderende werkelijkheid te binden en de eigen identiteit eraan te koppelen. Dit doet men niet alleen wegens de mogelijke erkenning die men erdoor krijgt vanuit de omgeving maar vooral vanuit de innerlijke vreugde van het bijdragen aan iets belangrijks voor zichzelf.

Uit dit proces kunnen natuurlijk nieuwe producten, diensten en zienswijzen ontstaan maar gegarandeerd is dat niet. Wel leren we allemaal en tegelijkertijd wordt de omgeving er beter van in vele opzichten. Dat ziet men ook om ons heen omdat het co-creatieproces ons nu eenmaal zichtbaar maakt in een omgeving die geheel anders functioneert. Wij roeren in die maatschappij en daaruit ontstaat de vernieuwing.

Living Lab

AiREAS in Eindhoven heeft daarom de status van een Living Lab, met de nadruk op de co-creatieve menselijkheid van “living”. Alle betrokken partijen komen zichzelf tegen in dat proces, krijgen een innerlijke drang om zichzelf te overstijgen boven het gangbare uit en in de creatie vernieuwing te introduceren die hun eigenheid als talent en ondernemer of organisatie verder onderstreept. Het raakt de ziel van de onderneming, of het nu de overheid is, een multinational, een kleine zelfstandige of een gezinslid op de hoek van de straat. We kunnen over het algemeen stellen dat een crisis (zoals aangegeven in het complexiteiten model) altijd zal bestaan al gevolg van het uitmelken van onze cashcows en het beveiligen van de belangen door groeiende bureaucratie. Een persoon, bedrijf of maatschappij die niet compenseert met een duidelijke waardecreatie ontwikkeling zal uiteindelijk de crisis ervaren als losstaand geheel in plaats van een oplosbaar incident binnen een groter geheel. In een bos vallen ook bomen om, maar het bos blijft bestaan. In een materialistische economie zonder evenredige ruimte voor waardecreatie valt één boom om en zal het hele bos omvallen. Dat zien we nu ook gebeuren overal.

Geld verdienen

Zodra een creatie zichtbaar is geworden voor de omgeving dan ontstaat er een erkenning of een (soms tijdelijke) afwijzing. De droom voor de ondernemer, of co-creërende groep, heeft zich gemanifesteerd in de werkelijkheid en die werkelijkheid moet ermee om leren gaan. Soms snapt de omgeving het nog niet en gaat er tijd overheen voordat men de waarde van de creatie weet te waarderen in bijvoorbeeld geld, zoals nu gebeurd met de schilderijen van Vicent van Gogh. Of de President van Amerika in 1897 over de telefoon “een prachtige uitvinding maar waar dient het voor?”.  Vaak is het toch ook redelijk snel wereldveranderend, zoals is gebeurd met de i-serie producten van Apple of in vroegere decennia door Microsoft of Nintendo en vele anderen nog op product niveau. Nu praten we over integraal maatschappelijke transformaties die nog een tikje ingrijpender en complex zijn dan alleen het creerende succesvolle bedrijf.

Zodra een creatie gemeengoed is geworden dan wordt het materieel uitgemolken door de volgers die zelf niet het creatie talent hebben. Ook de mensen en organisaties die wél de creatie hebben waargemaakt kunnen hun materiële slaatje slaan uit hun werk door het te vermarkten. Dat is weer een kunst apart. Deze “marktleiders” hebben vaak de erkenning en zijn dan ook in materiële zin veel succesvoller dan de volgers (tussen 4 en 9 x winstgevender volgens enkele studies).

Stad van Morgen en geld verdienen

Stichting STIR laat dit geld-verdien-proces over aan de ondernemers en co-creërende partners. Het gaat ons om het creatie en co-creatieproces zelf, de ethische voeding van vooruitgang en een gezonde economie. Onze partners blijven eigenaar van hun eigen creaties en leerproces. Stad van Morgen schept alleen de omstandigheden om in de complexiteit van de huidige maatschappij en binnen de abstracte context van duurzame menselijke vooruitgang te experimenteren en het beste van elkaar te laten zien, zonder er facturen tegenover te stellen. Wij kopen geen producten maar benutten deelnemende talenten om tot integraal duurzame vernieuwing te komen op gebied van toegepaste innovatie. Het eigenbelang haalt de deelnemer er uiteindelijk zelf wel uit. Daarom ontstaat vaak een 1+1 > 2 in dit roerproces dat uiteindelijk leidt tot blijvende partnerrelaties, nieuwe economische impulsen, ook in de geldgedreven wereld door de meerwaarde die ontstaat en waar ook commerciële belangen aan kunnen worden ontleend.

Stichting STIR (Stad van Morgen) is eigenlijk een moderne vorm van integraal duurzame publieke R&D. De partners zelf financieren de processen vanut eigen vermogen. Het vermogen van STIR is de co-creerende verbinding. Behalve dat heeft de stichting geen eigen middelen.

Coöperaties

Specifieke complexe co-creatie processen die een concreet hoger doel nastreven, zoals AiREAS, worden daarom ondergebracht in een coöperatieve vereniging waarin bindende afspraken kunnen worden ondergebracht over eigendomsrechten en verdelingen. Deze komen voort uit de co-creaties die uiteindelijk al dan niet vermarkt kunnen worden. De coöperatie zelf speelt dan een essentiële rol maar ook elk van de leden die de co-creaties mogelijk maken.

Investeren in waardecreatie in Living Lab Eindhoven
Investeren in waardecreatie in Living Lab Eindhoven

Een van de problemen waar we dan tegenaan lopen is dat de meeste organisaties in een multidisciplinaire context, zoals een Sustainocratie, alleen een co-creatieproces willen ingaan als iemand er vooraf een budget tegenover stelt. Dan komen we in de wereld van subsidies en overheidsgelden terecht waardoor er een lastige discussie plaats vindt over eigendomsrecht, opdrachtgever/klant, wederkerigheid, aansprakelijkheden, als ook de sturende belangen van de overheid zelf. Door budgettering vooraf te eisen creëert men automatisch een hiërarchische verhouding van afhankelijkheden omdat men een materiële schuld aangaat. Het is dan nog maar de vraag of men tot echt iets nieuws komt want de verstrekker van de middelen stelt ook eisen vanuit een vooroordeel en economisch of risico belang vooraf. In Nederland is men vaak te risicomijdend om met risicokapitaal te durven werken. Daarnaast is risicokapitaal vooral bedoeld om geldbelangen aan te jagen. De voeding (zie tekening) die juist crisismijdend is en door de Stichting STIR (Stad van Morgen) wordt gevoed vanuit bewustzijn is juist die van ethiek en menselijkheid, de werkelijke waarden waar het om gaat.

Daarom werken we in de Stad van Morgen in eerste instantie zonder geld met uitzondering van wat vrijblijvend sponsorgeld voor de beperkte lopende kosten. In de coöperaties zoals AiREAS (EQoL, Stad-VERS, STIR, etc) werken we dan altijd met een nulbudget als uitgangspositie zodat er een transparante discussie komt over het doel of tussendoel dat we willen bereiken en wat we daar qua diversiteit aan middelen voor nodig hebben. Dan kan iedereen de belangen op tafel leggen, de middelen toekennen en beperkingen of zienswijzen kenbaar maken. Zo wordt altijd gezorgd naar een weg vooruit ook al is die via een slingerweg. Wat er verder uit de co-creatie coöperatie komt qua waarden is vooraf nog onduidelijk. Eenmaal gemanifesteerd in de werkelijkheid komen de belangen weer aan bod in de handel van de gecreerde en erkende waarden (economie).

Gemeenschapsgeld

Aan de andere kant rijst de vraag waar gemeenschapsgeld dan voor dient? Alleen voor infrastructurele en zorgstaat aangelegenheden in een economie? Alleen voor controle en bureaucratie? Of ook voor het faciliteren van complexe, onafhankelijke co-creatie? Zeker binnen een Sustainocratie geldt primair de duurzame menselijke vooruitgang in een regio. Is het dan ook niet logisch dat de gemeenschap zelf investeert in co-creatie door inzet van eigen middelen? Zijn die eigen middelen dan, behalve de aanwezige bevolking en haar diversiteit aan professionele initiatieven, ook het belastinggeld dat men inlegt? Het zijn boeiende vragen die ook co-creatief een antwoord verlangen.

In een Sustainocratie proberen we het co-creatieproces zuiver te houden door alle partners evenredig te laten investeren en daarna de eventuele producten en diensten die eruit voortvloeien te borgen in de coöperatie en via de leden. Maar de waarden die gecreëerd worden zijn veelal anders dan geld (zoals gezondheid, stabiliteit, veiligheid, enz). Geld wordt daarna weer door de verkoopkanalen verdiend en maatschappelijk belast. Niet alleen de producten en diensten die ontstaan hebben waarden maar het holistische eindresultaat en de aanpak zelf ook.

Door de gelijkwaardigheid aan de cocreatie tafel kan een ieder zijn of haar twijfels of vragen hierover kwijt en wordt gezamenlijk gezocht naar een geruststellende oplossing. Per slot van rekening willen we ons niet beperken door angst maar sterken door onderlinge oplossingsgerichtheid en vertrouwen.

Het vinden van transparant oplossingen samen vergt een uiting van verantwoordelijkheid en commitment van de partijen door middel van een lidmaatschap. Vaak is onduidelijk of het co-creatie belang of het uiteindelijke geldbelang de boventoon voert in de relaties. Dat blijkt gaandeweg. Ook is duidelijkheid hierin vaak strijdig met de gangbare regelgeving die co-creatie (nog) niet als maatschappelijke drijfveer erkent, uitsluitend de materiële kant van de relaties, via afhankelijkheden, risico’s en en aansprakelijkheden binnen een economie.

De grootste bijkomende uitdaging ten behoeve van holistische waardecreatie, naast het intense en vruchtbare maatschappelijk duurzaam co-creëren, is voor ons het proces om ruimte te scheppen door ook een gemeenschappelijk co-creatieproces te starten in de risicomijdende regelgeving en een verzuilde maatschappij van afhankelijkheden . Dit proces is nu al zichtbaar, ook bij de leden. Het gehele model is uiteindelijk een crisismijdend maatschappijmodel dat voor de hele menselijke wereld veel goeds kan brengen. En dat is ons heel veel waard.